Η νηστεία ίσως είναι μια ευκαιρία να ρωτήσουμε για την ποιότητα, να ανατρέξουμε στην αγνή πρώτη ύλη και να γνωριστούμε καλύτερα με την κουζίνα μας. Στο βάθος, Σαρακοστή σημαίνει αυτοσυγκράτηση, λιτότητα και νοστιμιές απλές, χωρίς πολύπλοκα μαγειρέματα. Για να πιάσει τον τόπο της η στέρηση.
Πώς μας οφελεί η νηστεία και πώς ξεφεύγει από τη θρησκευτική της αξία. Ποιες είναι οι παγίδες στις οποίες μπορεί να πέσουμε και να πάρουμε βάρος στην προσπάθειά μας να την τηρήσουμε και ποια μυστικά μπορούν να την κάνουν πραγματικά απολαυστική. Θα τα βρεις όλα εδώ.
Η νηστεία σε κάνει καλύτερο άνθρωπο
Από την Πυθία που νήστευε αυστηρά πριν από κάθε χρησμό, τους ιερείς του Δωδωναίου Διός, τους ιερείς της Κυβέλης μέχρι τις Εστιάδες της Ρώμης, τον Ινδουισμό και τον Βουδισμό, βλέπουμε ότι η νηστεία δεν είναι εφεύρεση χριστιανική, αλλά μια πρακτική που γεννήθηκε μαζί τον κάθε πολιτισμό. Όλοι οι λαοί του πλανήτη πλην των Περσών, χρησιμοποιούσαν την αποχή από το φαγητό σαν μια δοκιμασία προκειμένου να προσεγγίσει ο απανταχού πιστός τη θέωση ή αλλιώς, τη συνάντηση του ανθρώπου με το θείο.
Πνευματικός αγώνας με γεμάτο στομάχι δεν γίνεται και κάθε θρησκεία ταυτίζει την αποχή από το φαγητό με την πνευματική πρόοδο και την κάθαρση. Δεν χρειάζεται να είσαι πιστός χριστιανός, όμως, για να συνδυάσεις αυτή την περίοδο με ένα γενικότερο πλάνο αυτοβελτίωσης, προσπαθώντας να μειώσεις τα ελαττώματά σου, να εξερευνήσεις τα όριά σου αλλά να σκεφτείς και τον διπλανό σου, καθώς κάθε θρησκεία ταυτίζει την περίοδο της εγκράτειας με την αλληλεγγύη και την κατανόηση του διπλανού μας.
Η νηστεία φέρνει υγεία
Όταν η χριστιανοσύνη έφτιαχνε τους κανόνες της, έννοιες και επιστήμες όπως η διατροφολογία, η υγιεινή διατροφή και η διαιτολογία, δεν είχαν ακόμη εφευρεθεί. Όμως, ο άνθρωπος ήξερε από πάντα πως «είμαστε ό,τι τρώμε» και έτσι οι πατέρες της εκκλησίας ήρθαν να επιβάλλουν με το φόβο του Θεού τους κανόνες που χτίζουν μακροζωία, ευεξία και σωστή διατροφή. Με τον τρόπο τους έγιναν γιατροί και διατροφολόγοι, πιο πειστικοί από κάθε σύγχρονο επιστήμονα, ο οποίος, ακόμη και σήμερα, θα συμφωνήσει απόλυτα μαζί τους.
Η Αντωνία Τριχοπούλου, ειδικός στη Μεσογειακή διατροφή, περιγράφει τη νηστεία σαν μια έξυπνη, παραδοσιακή διατροφή που συμβάλλει στην αποτοξίνωση και τη μακροζωία. Η Σαρακοστή, κάνει καλό στην καρδιά, βελτιώνοντας το γλυκαιμιδικό προφίλ, καθώς σχετίζεται με τη μείωση της LDL κακής χολιστερίνης. Επίσης, βοηθά να χάσουμε κιλά και μειώνει τους δείκτες της φλεγμονής στο σώμα, βοηθώντας όσους παλεύουν με χρόνια νοσήματα και βοηθά τη μεταβολική μας υγεία, ρυθμίζοντας τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα.
Τον νου σου στις παγίδες!
Κάπου στην ανθρώπινη διαδρομή μπορεί να χάσαμε τον Θεό εντός ή εκτός μας, ωστόσο όλο και πληθαίνουν γύρω μας οι οπαδοί της αποχής, που από τη νηστεία κρατούν την κάθαρση. Η Σαρακοστή γίνεται μια πρώτης τάξης χρονική δέσμευση προκειμένου να αποτοξινωθείς, να βρεις τη χαμένη σου ενεργητικότητα, ενδεχομένως και να χάσεις μερικά παραπανίσια κιλά. Και όλα αυτά μπορεί να μην σε κάνουν καλύτερο χριστιανό, αλλά σίγουρα σε κάνουν καλύτερο και ομορφότερο, εσωτερικά, άνθρωπο.
Όμως η νηστεία στις καταναλωτικές εποχές της ταχύτητας, του fast και ready made φαγητού εμπεριέχει τους δικούς της υφάλους.
- Αν δεν προσέξεις το μέγεθος της μερίδας σου μάταιη η στέρηση και η καλή θέληση μαζί. Ξέχνα στο ντουλάπι τα μοντέρνα τεράστια πιάτα σε μέγεθος πιατέλας και προσαρμόσου σε κάτι πιο μικρό.
- Οι πρωτεΐνες μας βοηθούν να χορτάσουμε και να μην ξαναπεινάμε μέσα στο επόμενο τρίωρο, γι’αυτό θα φροντίσουμε να τις εντάξουμε σε κάθε γεύμα μας: όσπρια, θαλασσινά, ξηροί καρποί και μανιτάρια, είναι οι καλύτεροι σύμμαχοι. Συνδυάζοντας τα όσπρια με ρύζι, όπως για παράδειγμα σε ένα φακόρυζο παίρνουμε καλύτερη ποιότητα πρωτεΐνης, προσέχουμε όμως την ποσότητα γιατί μπορεί εύκολα να πάρουμε κιλά.
- Μια κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο περιέχει 135 θερμίδες. Και αυτή η κουταλιά αρκεί για μια ατομική σαλάτα ή για μια μερίδα από οποιοδήποτε λαδερό. Το οποίο θα νοστιμίσει αν του προσθέσουμε μπόλικα φρέσκα μυρωδικά, σκόρδο και κρεμμύδι, χωρίς να το επιβαρύνουμε με λιπαρά.
- Τα ζυμαρικά και το ρύζι ολικής άλεσης μας χορταίνουν γρηγορότερα και με μικρότερες ποσότητες.
- Μια ελιά έχει πάνω-κάτω 10 θερμίδες. Ένα μπολ με ελιές και ψωμί, δεν είναι ό,τι ιδανικότερο για να συντηρήσεις το βάρος σου ή να χάσεις κιλά.
- Το παξιμάδι δεν είναι τόσο αθώο όσο δείχνει. Ένα κρίθινο, κρητικό παξιμάδι μπορεί να περιλαμβάνει ως και 400 θερμίδες, ενώ ένα μικρό παξιμαδάκι αντιστοιχεί σε μια φέτα ψωμί.
- Τα τηγανητά είναι μια εύκολη λύση, νόστιμη και γρήγορη. Όμως το τηγανητό δεν περιλαμβάνεται σε καμιά υγιεινή διατροφή. Ναι στο τηγανητό καλαμαράκι, αλλά με-πολύ-μέτρο!
- Το μπολάκι με τους ξηρούς καρπούς που τσιμπολογάμε ασυνείδητα είναι οι πολλές θερμίδες που πρέπει να αποφύγουμε, αν αναλογιστούμε ότι ένα αθώο τσιμπολόγημα μπορεί να περιέχει περισσότερες θερμίδες από ένα ολόκληρο γεύμα. Ιδανικά, δεν τρώμε πάνω από μια χούφτα ξηρούς καρπούς τη μέρα.
- Η μαύρη σοκολάτα και ο χαλβάς επιτρέπονται, αλλά με 580 θερμίδες για τον χαλβά και 550 για τη σοκολάτα ανά 100 γραμμάρια, η υπερβολή εύκολα μεταφράζεται σε διατροφικό έγκλημα.
- Οι χυμοί των φρούτων επίσης είναι γεμάτοι θερμίδες. Ας προτιμήσουμε το φρούτο μας ολόκληρο, με τις ευεργετικές του ίνες, που επιπλέον, δημιουργούν αίσθημα κορεσμού.
- Το ρύζι και τα ζυμαρικά είναι η χορταστική βάση της νηστείας. Ωστόσο, προσέχουμε να μην υπερβάλλουμε με τις ποσότητες.
- Και τέλος, προσοχή στις βούτες που τόσο αγαπούν τα λαδερά φαγητά!
Οι έξυπνες λύσεις
Η νηστεία είναι ο καλύτερος τρόπος να εξοικειωθούμε με τα λαχανικά - αποκλειστικά και μόνο της εποχής -, με τη φρεσκάδα, με τις απλές συνταγές, και να τα συνδυάσουμε αλλιώς: όλα τα χόρτα μαγειρεύονται με όσπρια, όπως φασόλια, μαυρομάτικα, ρεβίθια ή γίγαντες αλλά και κρητικό ξινόχοντρο ή τραχανά. Οι ντομάτες τον χειμώνα κοστίζουν ακριβά, είναι άνοστες και επιπλέον επιβαρημένες σε φυτοφάρμακα.
- Τα άγρια χόρτα κάνουν το ωραιότερο σπανακόρυζο. Ξεχάστε το σπανάκι και μαγειρέψτε με ξερό και φρέσκο κρεμμυδάκι και ελαιόλαδο μυρώνια, καυκαλήθρες, μάραθο, άνηθο, κοκοράκια, παπαρούνες, σέσκουλα και ό,τι άλλο βρείτε στη λαϊκή. Ένα φλιτζανάκι του καφέ ρύζι καρολίνα και ο χυμός από ένα λεμόνι θα συμπληρώσουν το αποτέλεσμα. Επίσης, τα άγρια χόρτα τρώγονται και ωμά, όπως το σταμναγκάθι ή το μείγμα που θα βάζαμε σε μια χορτόπιτα. Λίγος χυμός λεμονιού, καλό ελαιόλαδο και μερικοί κόκκοι χοντρού αλατιού ολοκληρώνουν τη νοστιμιά που ταιριάζει τέλεια με ελιές και ζυμωτό ψωμί.
- Από τα νοστιμότερα φαγητά της εποχής είναι οι αγκινάρες α λα πολίτα αλλά έχουν τον-μεγάλο-κόπο τους. Όλα τα υλικά τους όμως, η αγκινάρα, ο αρακάς, τα κουκιά, το φρέσκο κρεμμυδάκι, το καρότο, γίνονται μια χορταστική, πεντανόστιμη σαλάτα που λειτουργεί σαν κυρίως πιάτο, με λεμόνι και λίγο ελαιόλαδο.
- Τα κλασικά ελληνικά φαγητά, όπως το παστίτσιο ή ο μουσακάς γίνονται νηστίσιμα αν αντικαταστήσουμε τον κιμά της συνταγής με ψιλοκομμένα μανιτάρια μαγειρεμένα με τον ίδιο τρόπο και τριμμένη φρυγανιά ή μια λεπτή στρώση πουρέ πατάτας στην κρούστα αντί για κρέμα. Το φρικασέ γίνεται και με καραβίδες, γαρίδες ή σουπιές και καλαμάρια. Το ίδιο και το παστίτσιο που γίνεται με γαρίδες μικρές ή με καλαμαράκια σε ροδέλες. Τα ντολμαδάκια αντί για κιμά μπορούν να κλείσουν μέσα τους ψιλοκομμένο χταπόδι, καλαμαράκι, γαρίδες ή καραβίδες. Αλλά και το γιουβέτσι γίνεται ωραιότατο «θαλασσινό».
- Ένα λαδερό πιάτο θα γίνει νοστιμότερο αν μετά το σοτάρισμα «σβήσουμε» το φαγητό με μισό ποτηράκι λευκό ξηρό ή γλυκό κρασί Samos και εξαντλήσουμε τη φαντασία μας σε φρέσκα μυρωδικά που θα προσθέσουμε την τελευταία στιγμή.
- Tα λαδερά και τα όσπρια την επομένη μέρα είναι ακόμη πιο νόστιμα, άρα και ιδανικά για το ταπεράκι του γραφείου.
- Το νηστίσιμο θέλει οπωσδήποτε το καλό λάδι του. Ένα έξτρα παρθένο καλό ελαιόλαδο ή ένα αγουρέλαιο στη σαλάτα δίνουν άλλη διάσταση στη γεύση.
- Τα όσπρια δεν γίνονται μόνο σούπα αλλά και μπιφτέκια, σαλάτες που μπορούν να σερβιριστούν σαν κυρίως πιάτο, γέμιση σε κρέπες, κεφτεδάκια, μαγειρεύονται γιαχνιστά μαζί με κάθε λαχανικό και τρώγονται σε σάλτσες για μακαρονάδες κατά το ιταλικό παράδειγμα.
- Ο Θεός ευλόγησε το ψωμί. Εσύ όμως θα το περιορίσεις μόνο για να συνοδεύσεις μια σαλάτα που θα χειριστείς σαν κύριο γεύμα.
- Οι μακαρονάδες είναι επίκαιρες και στο μενού των ημερών. Αν τις προτιμήσεις με σάλτσες λαχανικών, αυξάνεις την ποσότητα των λαχανικών και σερβίρεις τα μισά μακαρόνια στο πιάτο.
- Και το τηγανητό καλαμαράκι επίσης ευλογημένο. Καλύτερα όμως να το προτιμήσεις στη σχάρα, όπως και τη σουπιά, τις γαρίδες, τις καραβίδες και το χταπόδι.
- Την εποχή του χρόνου που κατ’ εξοχήν γιορτάζουν τα λαχανικά είναι η στιγμή να εξερευνήσεις όλο το φάσμα του μαγικού πλανήτη τους. Βάλε στόχο να δοκιμάσεις όλο τον πάγκο του μανάβη και θυμήσου πως το κουνουπίδι δεν γίνεται μόνο βραστό και ότι με το σπανάκι δεν κάνουμε μόνο σπανακόρυζο, αλλά χιλιάδες γκουρμέ νοστιμιές.
Η Σαρακοστή σημαίνει κυρίως διατροφική συνείδηση: πριν ανοίξω το στόμα μου ρωτάω: Είναι το μπισκότο νηστίσιμο; Στ’ αλήθεια πεινάω για ακόμη ένα κομμάτι πίτσα; Πόσο παχαίνουν οι ελιές; Τι διαφορά έχει μια κανονική από μια βιολογική πατάτα;
Τι μαγειρεύουν πάλι σήμερα;
Η σωστή διατροφή ξεκινά από τα ψώνια. Και το σούπερ-μάρκετ δεν έχει πολλές πρωτότυπες ιδέες να σου δώσει αυτή την περίοδο. Ευκαιρία να ανοίξεις τους ορίζοντές σου, να ανακαλύψεις καινούριες λιχουδιές σε όποιο μαγαζί με τοπικά προϊόντα βρεις στο δρόμο σου. Τα μικρά έθνικ μαγαζάκια επίσης, κρύβουν καινούριες προοπτικές για μια εξωτική νηστεία, καθώς όλοι οι λαοί του κόσμου έχουν κάτι να σου προτείνουν από το δικό τους ρεπερτόριο: φαλάφελ, ινδικά βετζετέριαν ρύζια, ασιατικά ντάμπλινγκς με λαχανικά, κάρι με ψάρι ή θαλασσινά, ταϋλανδέζικες σούπες γεμάτες αρώματα, χούμους της Μέσης Ανατολής που γίνονται με όλα τα όσπρια, ο πλανήτης μας ξέρει να το γλεντάει ακόμη και όταν λείπουν τα κοψίδια από το τραπέζι.
Η λαϊκή αγορά της γειτονιάς είναι ο παράδεισος της Σαρακοστής. Φρεσκότερα από οπουδήποτε αλλού, όλα τα λαχανικά της εποχής και φτηνότερα αν την επισκεφθείς γύρω στις 2 το μεσημέρι. Αν χαθείς στη μετάφραση της επιλογής εμπιστεύσου το χρώμα: η ισορροπημένη ποικιλία εμπεριέχει όλα τα χρώματα της φυτικής παλέτας. Μπες στον κόπο μια φορά το δεκαπενθήμερο. Όλα διατηρούνται ολοζώντανα στο ψυγείο, κλεισμένα στις πλαστικές σακούλες τους.
Σε όλα τα καταστήματα με τοπικά προϊόντα θα βριες έναν πιο ενδιαφέροντα τραχανά (με κρεμμύδι, ντομάτα ή βασιλικό), ένα πιο παράξενο ζυμαρικό (με κάστανο, σέσκουλα ή τσουκνίδα), ένα πιο εκκεντρικό δημητριακό όπως η κινόα, ένα άλλο όσπριο όπως η ροβίτσα, αλλά και ποικιλίες από αποξηραμμένα ελληνικά μανιτάρια και διατηρημένα σε ελαιόλαδο λαχανικά για μάγειρες που δεν τους περισσεύει χρόνος.
Προσοχή στα υποκατάστατα
Η vegan διατροφή έχει φέρει στα ράφια της αγοράς πολλά προϊόντα που υποκαθιστούν τη ζωική πρωτεϊνη. Ωστόσο, ακόμη δεν έχει ερευνηθεί το κακό που μπορεί να κάνει στην υγεία μας το τεχνητό μπέικον ή ένα μπούτι κοτόπουλο που δεν είναι κοτόπουλο. Επίσης, το «νηστίσιμο» τυρί, περιλαμβάνει μεγάλη ποσότητα από έλαια που μπορεί να ανεβάσουν στο κόκκινο τις θερμίδες του.
H νηστεία θέλει οργάνωση
Και όλοι γνωρίζουμε τον πονοκέφαλο της μαμάς που δεν ξέρει «τί να μαγειρέψει σήμερα» επειδή έμαθε να μαγειρεύει με ένα μόνον τρόπο τις φακές ή το μπρόκολο. Το καλύτερο είναι να καταστρώσεις ένα μενού στην αρχή της εβδομάδας, στο οποίο δεν θα ξεχάσεις να συμπεριλάβεις και συνταγές που έχεις κρατήσει από καιρό αλλά δεν βρήκες ως τώρα την ευκαιρία να μαγειρέψεις.
Ενδεικτικά, η Δευτέρα μπορεί να έχει ένα λαδερό όπως αγκινάρες α λα πολίτα, η Τρίτη το ριζότο με χταπόδι ή το γεμιστό καλαμαράκι της, η Τετάρτη μαυρομάτικα με άγρια χόρτα, η Πέμπτη λαχανοντολμάδες γεμιστούς με μανιτάρια και πλιγούρι, η Παρασκευή μια ωραία κρεμμυδόπιτα και σούπα λαχανικών, το Σάββατο μια μακαρονάδα με θαλασσινά και η Κυριακή ένα στιφάδο με πατάτες και τους χορτοκεφτέδες του. Πέρα από διαφορετικές γευστικές εμπειρίες, αυτό σημαίνει ισοροπημένη διατροφή.
Η μοναστηριακή διατροφή
Οι πρώτοι διδάξαντες της αποχής ξέρουν καλύτερα από όλους μας πώς να μαγειρέψουν μια νηστεία. Στα ράφια των βιβλιοπωλείων κυκλοφορούν άπειρα βιβλία μοναστηριακής μαγειρικής και ο μάγειρας μιας Μονής είναι ο ειδικότερος να σε μυήσει στις χίλιες και παραπάνω όψεις της χορτοφαγίας, με γεύση Ελλάδας και ορθοδοξίας.
Ποτέ δεν είχες φανταστεί ότι τα ρεβ;iθια μπορούν να μαγειρευτούν με δέκα διαφορετικούς τρόπους ή ότι ένας κρύος καφές μπορεί να γίνει και με ταχίνι αντί για γάλα.
Και μια συμβουλή
Τα λαδερά που παραγγέλνεις απ' έξω μαγειρεύονται με άγνωστης προέλευσης λάδια και δεν είναι ό,τι καλύτερο για την υγεία και τη γραμμή μας. Καλύτερα μια σαλάτα με ζυμωτό ψωμί στο σπίτι παρά ιμάμ - που δεν σέβεται την εποχικότητα - απ’ έξω.
Η Σαρακοστή σε αριθμούς
- Σύμφωνα με στατιστικές του 2024, το 47% των Ελλήνων νηστεύει τη Μεγάλη Εβδομάδα.
- Περίπου 1 στους 8, δηλαδή το 12 με 17% του συνολικού πληθυσμού, τα καταφέρνει να ολοκληρώσει όλο το Σαρανταήμερο της αποχής.
- Το 55% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η νηστεία κάνει καλό στην υγεία και το 73% πιστεύει πως ανταποκρίνεται σε έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής.
- Το 18% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η νηστεία προσθέτει κιλά και μόνο το 14% την βρίσκει αποτελεσματική στην απώλεια βάρους.
- Οι περισσότεροι νηστεύοντες, δυσκολεύονται περισσότερο με την αποχή από τα γαλακτοκομικά και τα γλυκά και πολύ λιγότερο με τη ζωική πρωτεΐνη.
- Σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες όλο και λιγότεροι νηστεύουν, όμως στα ποσοστά έχει προστεθεί μια νέα κατηγορία νέων ανθρώπων που ανησυχούν γενικότερα για τη διατροφή τους, χωρίς απαραίτητα να πιστεύουν.
Διάβασε ακόμη:
- Πώς να πάρεις 104 γραμμάρια πρωτεΐνης στη νηστεία σε μόλις 1.500 θερμίδες
- 9 μυστικά για απώλεια βάρους κατά τη διάρκεια της νηστείας
- Ταχίνι: Ο σύμμαχός σου στη νηστεία για ενέργεια και συνολική υγεία
Δες εδώ και μερικές νηστίσιμες συνταγές για έμπνευση
