Για τη δημοσιογράφο και μαγείρισσα Ιωάννα Σταμούλου, το φαγητό δεν είναι απλώς υλικά σε ένα πιάτο. Είναι μνήμη, μοίρασμα, ταυτότητα. Είναι οι λαχανοντολμάδες της μαμάς, το ιμάμ της γιαγιάς, τα γλυκά που απαιτούν πειθαρχία και υπομονή, τα τραπέζια που στήνονται για να φέρουν τους ανθρώπους κοντά. Δημοσιογράφος γεύσης εδώ και 23 χρόνια, μαμά - μαγείρισσα για περισσότερα από 40, με αγιάτρευτο έρωτα για τη ζαχαροπλαστική και μια βαθιά πίστη στην ελληνική και μεσογειακή κουζίνα, συνεχίζει να γράφει, να δοκιμάζει, να μαγειρεύει - και, πιο πρόσφατα, να φιλοξενεί στο σπίτι της μικρές ομάδες ταξιδευτών που θέλουν να γνωρίσουν την κουζίνα του τόπου μας.

Η πρώτη κουζίνα που μπήκε δεν ήταν της μαμάς της

Η Ιωάννα μεγάλωσε στη Σύρο, ανάμεσα σε μυρωδιές, φαγητά και καθημερινές εικόνες κουζίνας. Κι όμως, δεν θυμάται τον εαυτό της «πάνω από το κεφάλι» της μητέρας της.

«Απλά ήμουν εκεί παρούσα και παρακολουθούσα», λέει. Ξεχωρίζει ακόμα τα πιάτα της μαμάς της, «τους λαχανοντολμάδες, τα γεμιστά κολοκυθάκια, τις πίτες», αλλά η γυναίκα που πραγματικά την έβαλε να πιάσει κατσαρόλες δεν ήταν εκείνη.  Ήταν η Φρίντα, η δασκάλα των αγγλικών της στη Σύρο, που είχε μετατρέψει την τραπεζαρία του σπιτιού της σε αίθουσα διδασκαλίας. Δίπλα, μια μικρή κουζίνα, γεμάτη προϊόντα και μυρωδιές άγνωστες τότε στην Ιωάννα.

«Η κουζίνα της ήταν ένας χώρος μαγικός για μένα. Είχε πράγματα που δεν υπήρχαν στο δικό μου σπίτι. Έφτιαχνε ιδιαίτερα γλυκά, είχε ελβετικές σοκολάτες. Ήταν μια πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα».

Μαζί της, στα 17 της χρόνια, μπήκε για πρώτη φορά ενεργά στην κουζίνα.

Μαθαίνοντας να μαγειρεύεις για να ζήσεις

Στα 18 της η Ιωάννα παντρεύτηκε και τότε η Φρίντα μπήκε ξανά μαζί της στην κουζίνα, αυτή τη φορά στο δικό της σπίτι. Με μια τσάντα γεμάτη πράγματα και ένα ροζ, ψάθινο καλαθάκι με κλωστές και είδη ραπτικής την επισκέφθηκε την πρώτη μέρα και ξεκίνησαν καθημερινά μαθήματα - όχι αγγλικών αυτή τη φορά, αλλά μαγειρικής.

Καθόταν στην κουζίνα και της έλεγε τι θα μάθει να μαγειρεύει κάθε μέρα. «Το πρώτο φαγητό που έφτιαξα ήταν παστίτσιο. Έμαθα να κάνω κιμά, να βράζω σωστά τα μακαρόνια και να κάνω μπεσαμέλ. “Άμα μάθεις αυτό”, μου έλεγε η Φρίντα, “θα ξέρεις να κάνεις πολλά”».

Τη δεύτερη μέρα έκανε γαλλική κρεμμυδόσουπα. Την τρίτη, φασολάκια λαδερά.

Η μαγειρική, όμως, δεν έγινε ποτέ «κάτι φοβερό και τρομερό». Έγινε καθημερινότητα. Ανάγκη. Και χώρος έκφρασης κυρίως όταν έστρωνε τραπέζια.

«Βαριέμαι την επανάληψη, αγαπώ το πείραμα»

Η Ιωάννα δεν είναι άνθρωπος της ρουτίνας. Και αυτό ισχύει και για την κουζίνα της.

«Ποτέ δεν θα έκανα την ίδια πίτα δεύτερη φορά», λέει γελώντας. Τότε δεν άνοιγε φύλλο. Διάβαζε όμως, πολύ. Ξεκίνησε από το βιβλίο μαγειρικής της Σοφίας Σκούρα, συνέχισε με τον Τσελεμεντέ και κάπως έτσι άρχισε να ξεσκονίζει τεχνικές και να εμπνέεται συνταγές.

Η μαγειρική ήταν τόσο φυσική για εκείνη, που σχεδόν αυτονόητα κάποια στιγμή πέρασε και στην επιμέλεια βιβλίων μαγειρικής. «Καταλάβαινα τι έλεγαν οι μάγειρες και οι ζαχαροπλάστες», μου απαντάει όταν τη ρωτάω πώς και αποφάσισε να ασχοληθεί με τις επιμέλειες βιβλίων μαγειρικής.

Το γλυκό ως μάθημα πειθαρχίας

Πέρα από τη μαγειρική όμως, τα γλυκά ήταν πάντα εκεί. Και μπορεί σήμερα να είναι εξπέρ στην κατηγορία και όπως δηλώνει η ίδια να έχει αγιάτρευτο έρωτα για τη ζαχαροπλαστική, η αρχή όμως δεν ήταν τόσο εύκολη.

«Το πρώτο παντεσπάνι που έφτιαξα ήταν σαν γλυκιά ομελέτα, τόσο χάλια», θυμάται.

Σιγά σιγά όμως άρχισε να τις ψάχνει και αυτές τις συνταγές και να επιμένει, μέχρι που άρχισε να ακούει ότι «κάνει ωραία γλυκά» - και να το πιστεύει.

Καθοριστικό ρόλο στη σχέση της με τα γλυκά έπαιξε η καλή της φίλη Ελένη Ψυχούλη. «Η Ελένη κάθε Κυριακή έκανε τραπέζι στο σπίτι της και εγώ έκανα τα γλυκά», λέει και συμπληρώνει: «Μαζί της έκανα και το Sweetly.gr (σ.σ. το προσωπικό της site, όπου δημοσιεύει τις συνταγές της). Εκείνη ξεκίνησε Το Πιρούνι κι εγώ έκανα το Sweetly».

Η ζαχαροπλαστική, όμως, δεν ήταν απλώς αγάπη, το λες και challenge. «Με τα γλυκά πρέπει να είσαι πειθαρχημένος. Στις ποσότητες, στη σειρά, στην υπομονή. Δεν μπορείς να τα κάνεις "τσάτρα πάτρα". Και επειδή με παίδεψε πραγματικά το γλυκό, έχω μάθει πάρα πολλά πράγματα. Μαθήματα υπομονής και πειθαρχίας».

«Το γλυκό είναι γιορτή, περίσσευμα ψυχής»

Αν έπρεπε να διαλέξει ανάμεσα στο φαγητό και το γλυκό, η απάντηση δεν είναι απλή. «Το γλυκό είναι το περιττό. Δεν είναι ανάγκη. Αλλά είναι γιορτή, είναι χαρά, είναι περίσσευμα ψυχής», εξηγεί.

Το γλυκό συνδέεται με γεγονότα ζωής. Γενέθλια, επιτυχίες, βαφτίσεις, γάμους. Ακόμα και με τον αποχαιρετισμό. «Και στην κηδεία δεν τρώμε κόλλυβα; Κι αυτό ένα είδος γλυκού δεν είναι;».

Το φαγητό, από την άλλη, είναι ανάγκη. Καθημερινότητα. Μπορεί να γίνει και ρουτίνα. «Τι θα μαγειρέψω σήμερα, τι θα δώσω στα παιδιά μου να φάνε; Δεν είναι μια συνεχής χαρά, όπως όταν ετοιμάζουμε το κυριακάτικο ή το γιορτινό τραπέζι;».

Οι γεύσεις που μένουν για πάντα

Ανάμεσα στις αγαπημένες της γεύσεις, αναφέρει δύο φαγητά που δεν μαγειρεύει συχνά η ίδια, αλλά τα αγαπάει πολύ. Το πρώτο είναι οι λαχανοντολμάδες της μαμάς της - που τους μαγείρευε και τους πήγαινε σε ταπεράκι στο σπίτι της - και το δεύτερο το ιμάμ μπαϊλντί που έφτιαχνε η γιαγιά της.

«Όπου βρω έξω ιμάμ μπαϊλντί θα το δοκιμάσω. Και πάντα το συγκρίνω με της γιαγιάς μου. Η Ελένη Ψυχούλη το κάνει σχεδόν ίδιο».

Και κάπως έτσι καταλαβαίνεις ότι για εκείνη οι γεύσεις δεν είναι απλά μια απόλαυση της στιγμής, είναι παντοτινές μνήμες και συναισθήματα. Ίσως γι’ αυτό και οι δικές της συνταγές βγαίνουν πάντα τόσο καλές, γιατί κρύβουν μέσα τους συναίσθημα - και σας το λέω από προσωπική εμπειρία και αμέτρητες δοκιμές.

Και όταν δεν μαγειρεύει δοκιμάζει και γράφει για τις εμπειρίες της

Πέρα από μαγείρισσα η Ιωάννα Σταμούλου είναι δημοσιογράφος γεύσης, με εμπειρία δύο και πλέον δεκαετιών στον τομέα. Η σχέση της με τον κλάδο δε, ξεκίνησε πολύ δυναμικά.

«Έπεσα στα βαθιά κατευθείαν», λέει χαρακτηριστικά, αφού μετά τις επιμέλειες βιβλίων μαγειρικής, ανέλαβε γαστρονομικά περιοδικά. Η αρχή έγινε από το περιοδικό «Χίλιες και μία γεύσεις» για 4 χρόνια και μετά ακολούθησε το Olive και άνθρωποι-σταθμοί, όπως ο Ηλίας Μαμαλάκης.

«Ο Ηλίας είναι ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο για εμένα και όλοι αυτοί οι άνθρωποι που με τα χρόνια γίνανε φίλοι μου, γιατί ξέρεις σε αυτή τη δουλειά έχουμε μία τύχη κάποιους ανθρώπους που συναντάμε να τους κρατάμε για πάντα», αναφέρει και συνεχίζει: «Το φαγητό έχει κοινωνικότητα. Ακόμα κι όταν γράφεις γι' αυτό, μοιράζεσαι ένα τραπέζι, ένα ποτήρι κρασί, συναισθήματα. Κάποιοι άνθρωποι μένουν για πάντα στη ζωή σου».

Μάλιστα, θεωρεί μέντορες της τόσο τον Ηλία Μαμαλάκη και την Ελένη Ψυχούλη, όσο και άλλους ανθρώπους που έχει συναντήσει σε αυτό τον χώρο. «Με κάποιους είμαι πιο κοντά, με κάποιους πιο μακριά, αλλά σίγουρα θαυμάζω ανθρώπους από τον χώρο, ξέρω να ξεχωρίζω τι είναι ο καθένας. Με τα χρόνια δηλαδή, βλέπεις κάποιους ανθρώπους από που ξεκινήσαν και που πήγαν τώρα και τους χαίρεσαι γιατί μπορεί να τους γνώρισες κάπως αλλιώς, από κάπου αλλού, από άλλο μετερίζι».

Και μπορεί η Ιωάννα να γράφει όλα αυτά τα χρόνια για εστιατόρια - και στα περιοδικά όπου υπήρξε διευθύντρια, αλλά και σήμερα στο Cookout.gr - ωστόσο δεν θα διαβάσεις ποτέ από αυτήν μια αυστηρή κριτική. Και το λέει ξεκάθαρα.

«Εγώ περιγράφω. Δεν είμαι κριτικός. Θα πω την εμπειρία μου. Αν δεν μου αρέσει κάτι, θα το αναφέρω, αλλά δεν θα κάνω κακοπροαίρετη κριτική. Αν δεν μου άρεσε καθόλου ένα εστιατόριο, απλά δεν θα γράψω τίποτα γι' αυτό».

Αν όμως θα έπρεπε να δώσει μια συμβουλή στους εστιάτορες, θα ήταν ότι το πιο σημαντικό δεν είναι να προσπαθούν να τους ικανοποιήσουν όλους, γιατί αυτό πραγματικά δεν γίνεται, και να έχουν ταυτότητα.

«Τα μαγαζιά πρέπει να σερβίρουν την άποψή τους. Δεν γίνεται να φτιάχνεις ένα μενού απλά και μόνο με το τι είναι τώρα της μόδας ή να στήνεις ένα μαγαζί με το στυλ που θεωρείς ότι έχει πέραση. Δεν μπορείς να αρέσεις σε όλους, αλλά πρέπει να έχεις ταυτότητα».

Σύρος, Πήλιο και το όνειρο της φιλοξενίας

Η Σύρος για την Ιωάννα είναι πατρίδα της. Μετακόμισαν οικογενειακώς εκεί λόγω της δουλειάς του πατέρα της, που ήταν πολιτικός μηχανικός και εργαζόταν στο Νεώριο, πριν ανοίξει το δικό του γραφείο. Εκεί μεγάλωσε και έζησε μέχρι τα 22 της και μετά επέστρεψε για άλλα δύο χρόνια όταν η κόρη της πήγαινε δευτέρα λυκείου. «Δεν έχω καταγωγή από τη Σύρο αλλά τη θεωρώ πατρίδα μου, γιατί μεγάλωσα εκεί, έχω φίλους εκεί».

Πέρα από νησί όμως, πλέον έχει και χωριό, μιας και τα τελευταία χρόνια στη ζωή της έχει μπει το Πήλιο, όχι μόνο ως τόπος διαμονής αλλά και ως νέο επαγγελματικό βήμα. Η Ιωάννα λοιπόν απέκτησε στο Προμύρι, στο Νότιο Πήλιο, ένα παραδοσιακό σπίτι, το οποίο ανακαίνισε πλήρως και από αυτή την καλοκαιρινή σεζόν θα ξεκινήσει να νοικιάζει.

«Το Πήλιο είναι το μέρος που κάνω όνειρα να ζω περισσότερο, να φιλοξενώ και να περιποιούμαι λίγους ανθρώπους, να κάνουμε μαθήματα μαγειρικής».

Επιπλέον, μέσα από την πλατφόρμα Traveling Spoon, ανοίγει το σπίτι της στην Αθήνα σε μικρές ομάδες. Τους δείχνει πώς να μαγειρεύουν ελληνικές συνταγές και παράλληλα, μοιράζεται μαζί τους tips, αλλά και ιστορίες γύρω από τα φαγητά που φτιάχνουν και στο τέλος, εννοείται, τα απολαμβάνουν παρέα.

«Στο ίδιο τραπέζι που γράφω, στο ίδιο τραπέζι στρώνω και τρώμε. Τους δείχνω τι μαγειρεύουμε, τους λέω την ιστορία των πιάτων, από πού θα πάρουν υλικά. Και βλέπεις με πόσο απλά πράγματα ενθουσιάζονται». Είναι η φυσική συνέχεια μιας ζωής γύρω από ένα τραπέζι. Ένα τραπέζι που δεν κλείνει ποτέ.

Η Ιωάννα Σταμούλου συνεχίζει να γράφει, να μαγειρεύει, να μοιράζεται. Μέσα από συνταγές, βιβλία, άρθρα και προσφάτως podcasts, τραπέζια, φιλοξενία. Γιατί, όπως φαίνεται, για εκείνη το φαγητό δεν είναι ποτέ απλώς φαγητό. Είναι τρόπος να ζεις. Να θυμάσαι. Να συνδέεσαι.

* Ευχαριστούμε το εστιατόριο Coocoovaya για τη φιλοξενία της συνέντευξης.