Η Μεγάλη Εβδομάδα αποτελεί για την Ορθοδοξία την πιο συναισθηματικά φορτισμένη περίοδο. Αφιερώνεται στη μνήμη των Παθών του Χριστού και τα πάντα προσαρμόζονται αναλόγως. Όλα γίνονται σε λίγο πιο αργούς ρυθμούς, ενώ η εβδομάδα αυτή συνδέεται άρρηκτα με τη διατροφή και συγκεκριμένα τη νηστεία.
Μεγάλη Δευτέρα - Νηστεία και κάθαρση, μέχρι την Ανάσταση
Η Μεγάλη Σαρακοστή ξεκινάει από την Καθαρά Δευτέρα, ωστόσο δεν ακολουθούν όλοι το αυστηρό της πρόγραμμα και για τις επτά εβδομάδες που διαρκεί. Βέβαια, τη Μεγάλη Εβδομάδα γίνονται όλο και περισσότεροι αυτοί που στερούνται τα ζωικά προϊόντα, προκειμένου να μεταλάβουν τη Θεία Κοινωνία το Μεγάλο Σάββατο.
Η διατροφή βασίζεται σε όσπρια, λαχανικά, τροφές όπως το ταχίνι και απλά, λιτά φαγητά. Η λιτότητα αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά λειτουργεί ως μέσο αυτοσυγκράτησης και εσωτερικής κάθαρσης.
Ταυτόχρονα, σε πολλά μέρη της Ελλάδας, η Μεγάλη Δευτέρα αποτελεί ώρα για το ασβέστωμα των σπιτιών, ώστε να φαίνονται καθαρά και ακόμη πιο λευκά, κίνηση που σηματοδοτεί την γενικότερη κάθαρση: ψυχική, πνευματική και σωματική. Σε άλλα μέρη πάλι, τη Μεγάλη Δευτέρα, οι γλάστρες των σπιτιών βάφονται κόκκινες.
Μεγάλη Τρίτη - Καθαριότητα του σπιτιού
Τη Μεγάλη Τρίτη, οπότε και στις εκκλησίες ακούγεται το τροπάριο της Κασσιανής, οι γυναίκες συνηθίζουν να κάνουν γενική καθαριότητα στο σπίτι. Άλλη μία συμβολική κίνηση κάθαρσης, ενώ παράλληλα, αποτελεί προετοιμασία για να υποδεχτούν τους καλεσμένους τους, τις επόμενες μέρες.
Μεγάλη Τετάρτη - Το Μέγα Ευχέλαιο και η προετοιμασία για τα κουλουράκια
Τη Μεγάλη Τετάρτη, ημέρα του Μεγάλου Ευχελαίου, η νηστεία συνεχίζεται αυστηρά, χωρίς λάδι και τα φαγητά παραμένουν απλά και «ταπεινά». Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας, τη Μεγάλη Τετάρτη οι γυναίκες πηγαίνουν στο Μεγάλο Ευχέλαιο κρατώντας μαζί τους ένα μεγάλο μπολ, γεμισμένο με αλεύρι. Σε αυτό στερεώνουν τρία κεριά, τα οποία καίνε κατά την τέλεση του Μυστηρίου. Αυτό το αλεύρι έπειτα, χρησιμοποιείται, βάσει της παράδοσης, για να φτιαχτούν τα πασχαλινά κουλουράκια.
Μεγάλη Πέμπτη - Το βάψιμο των αυγών, τα τσουρέκια και τα κουλουράκια
Η Μεγάλη Πέμπτη σηματοδοτεί μια στροφή: είναι η ημέρα που κορυφώνονται οι προετοιμασίες για το Πάσχα. Από το πρωί, τα σπίτια γεμίζουν αρώματα από φρεσκοψημένα τσουρέκια και κουλουράκια, ενώ βάφονται τα αυγά κόκκινα - ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ελληνικά έθιμα. Το κόκκινο χρώμα συμβολίζει φυσικά το αίμα αλλά και τη ζωή, προμηνύοντας την Ανάσταση.
Άλλωστε, τη μέρα εκείνη γίνεται ο Μυστικός Δείπνος, όπου ο Ιησούς δίνει στους 12 μαθητές του από ένα κομμάτι ψωμί που συμβολίζει το σώμα του και κρασί που συμβολίζει το αίμα του. Το βράδυ στην εκκλησία αποτελεί μία από τις πιο κατανυκτικές στιγμές, καθώς ψέλνονται τα Δώδεκα Ευαγγέλια και αναπαρίσταται η Σταύρωση του Χριστού, με την περιφορά του Σταυρού.
Μεγάλη Παρασκευή - Το έθιμο με το ξύδι
Η Μεγάλη Παρασκευή είναι η πιο πένθιμη και αυστηρή μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας, όσον αφορά τη νηστεία. Μέρα περισυλλογής και σιωπής. Οι πιστοί συνήθως, αποφεύγουν τις πολλές δουλειές, ακόμη και αυτές του σπιτιού. Η νηστεία κορυφώνεται, καθώς δεν καταναλώνουν ούτε λάδι, ενώ αρκετοί περιορίζονται σε ψωμί, νερό ή πολύ απλές τροφές.
Σε πολλά μέρη της Ελλάδας διατηρείται το έθιμο του ξυδιού, που προστίθεται στο φαγητό, συμβολίζοντας το ξυδι που δόθηκε στον Χριστό πάνω στον Σταυρό αντί για νερό. Κάπως έτσι, συμβολικά, με τον δικό τους τρόπο, οι πιστοί «συμμετέχουν» στο Θείο Πάθος. Το βράδυ τελείται η περιφορά του Επιταφίου, ενώ οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα όλη την ημέρα.
Μεγάλο Σάββατο - Η Ανάσταση και η μαγειρίτσα
Το Μεγάλο Σάββατο είναι μια ημέρα μετάβασης από το πένθος στη χαρά. Μέχρι το βράδυ συνεχίζεται η νηστεία, παρότι, το πρωί στην εκκλησία, κατά την πρώτη Ανάσταση, αρκετοί πιστοί μεταλαμβάνουν. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι σπάνε τη νηστεία, με το που γυρίσουν στο σπίτι. Για την ακρίβεια, το Μεγάλο Σάββατο είναι το πιο αυστηρό όλου του χρόνου, αφού εξακολουθεί να μην επιτρέπεται ούτε το λάδι.
Μετά το «Χριστός Ανέστη», τα μεσάνυχτα του Σαββάτου προς την Κυριακή του Πάσχα, γίνεται επίσημα η Θεία Κοινωνία και έπειτα, η νηστεία «σπάει» στο οικογενειακό, γιορτινό τραπέζι με τη μαγειρίτσα. Το συγκεκριμένο πιάτο δεν είναι τυχαίο: αποτελεί έναν ήπιο τρόπο επανόδου στην κατανάλωση ζωικών τροφών, μετά από μια μακρά περίοδο αποχής.
Κυριακή του Πάσχα - Η μεγάλη Λαμπρή
Την Κυριακή του Πάσχα, οι πιστοί αποτινάσσουν κάθε ίχνος μελαγχολίας από τις προηγούμενες μέρες και φορούν τα γιορτινά τους, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η ημέρα είναι αφιερωμένη στη χαρά, τη γιορτή και την κοινότητα. Από νωρίς παίρνουν τη θέση τους στις αυλές οι σούβλες, για τον οβελία, αλλά και το παραδοσιακό κοκορέτσι.
Το έθιμο του οβελία, από την αρχαιοελληνική λέξη «οβελός», που σημαίνει σούβλα, έρχεται από τα βάθη του χρόνου: ενδέχεται να είναι κατάλοιπο κάποιας ποιμενικής γιορτής της αρχαιότητας που πέρασε στη Χριστιανοσύνη, μια προσφορά στον Θεό, μαζί και μια δέηση για τη γονιμότητα του κοπαδιού. Στη θρησκεία μας, το έθιμο έχει τις ρίζες του στο βιβλίο της Εξόδου και στην τελευταία πληγή που επεφύλασσε ο Θεός στους Αιγυπτίους. Προκειμένου να πειστεί ο Φαραώ και να επιτρέψει την έξοδο των Εβραίων, ζήτησε τη θανάτωση όλων των πρωτότοκων γιών των Αιγυπτίων, μαζί και των πρωτότοκων ζώων από τον «Άγγελο Κυρίου». Για να αποφύγουν οι Εβραίοι το βαρύ αυτό τίμημα, θυσίασαν σε κάθε σπίτι, ένα νεαρό, αρτιμελές κατσικάκι, το οποίο δεν έπρεπε να έχει κανένα μέλος του σπασμένο.
Σε μια δεύτερη εκδοχή, το αρνί του Πάσχα συμβολίζει τον Χριστό, τον «αμνό του Θεού», όπως τον είχε αποκαλέσει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής: «ο αμνός, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου».
Η διαδικασία του σουβλίσματος σήμερα, συνοδεύεται από παραδοσιακά τραγούδια, χορό και γλέντι, γύρω από το αρνί, ένα έθιμο που έχει περάσει από γενιά σε γενιά. Από το γιορτινό τραπέζι συνήθως δεν λείπουν και τα υπόλοιπα εδέσματα: όπως κοντοσούβλι, κοκορέτσι, παραδοσιακές πίτες, σαλάτες και άλλα. Η αφθονία αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη λιτότητα των προηγούμενων ημερών και συμβολίζει τη νίκη της ζωής επί του θανάτου. Χρόνια πολλά λοιπόν!
Διάβασε ακόμη:
