Στην ορθόδοξη παράδοση η νηστεία συνδέεται με την εγκράτεια, την προετοιμασία για μεγάλες γιορτές και την πνευματική άσκηση. Γι’ αυτό και δεν έχει πάντοτε την ίδια μορφή. Υπάρχουν ημέρες χωρίς κρέας, αυγά και γαλακτοκομικά, ημέρες κατά τις οποίες αποφεύγεις επιπλέον το λάδι και το κρασί, αλλά και ημέρες στις οποίες επιτρέπεται το ψάρι. 

Επίσης, οι κανόνες της νηστείας έχουν επιμέρους διαφοροποιήσεις ανάλογα με το τυπικό, την ημέρα και τη συγκεκριμένη εορτή. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, η πλήρης νηστεία συνεπάγεται γενικά ότι επιτρέπεται μόνο μία φορά φαγητό την ημέρα, με ξηρά τροφή και χωρίς λάδι και κρασί. Οτιδήποτε αλλάζει αυτόν τον κανόνα θεωρείται «κατάλυση». 

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι πριν σχεδιάσεις το γεύμα σου, κοιτάς πρώτα το ημερολόγιο.

Κάθε Τετάρτη και Παρασκευή

Η εβδομάδα έχει δύο σταθερές ημέρες νηστείας: την Τετάρτη και την Παρασκευή. Τις ημέρες αυτές, στον γενικό κανόνα, απέχεις από κρέας, αυγά, γαλακτοκομικά, ψάρι, λάδι και κρασί, εκτός από τις ημέρες κατάλυσης, δηλαδή χαλάρωσης του κανόνα της αυστηρής νηστείας, που προβλέπει το εκκλησιαστικό ημερολόγιο.

Σεπτέμβριος

Στις 14 Σεπτεμβρίου, ημέρα της Ύψωσης του Τίμιου Σταυρού, τηρείται επίσης μονοήμερη νηστεία. 

Υπάρχει ωστόσο μία εξαίρεση, από τις λίγες που ισχύουν γενικώς στο έτος: όταν η γιορτή πέφτει Σάββατο ή Κυριακή, το λάδι επιτρέπεται, με αποτέλεσμα τα λαδερά φαγητά να έχουν την τιμητική τους.

Νοέμβριος και Δεκέμβριος 

Η νηστεία των Χριστουγέννων είναι μία από τις τέσσερις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας και προετοιμάζει πνευματικά τους πιστούς για τη μεγάλη γιορτή της Γέννησης του Χριστού. Σε σύγκριση με τη Μεγάλη Σαρακοστή θεωρείται λιγότερο αυστηρή, ωστόσο ακολουθούνται και αυτή την περίοδο συγκεκριμένοι κανόνες σχετικά με την κατανάλωση του φαγητού και του ποτού. Χωρίζεται σε δύο περιόδους. Την πρώτη περίοδο, από τις 15 Νοεμβρίου έως τις 17 Δεκεμβρίου, δεν επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος, γαλακτοκομικών ή αυγών, επιτρέπεται όμως το ψάρι, το λάδι και το κρασί, με εξαίρεση τις Τετάρτες και τις Παρασκευές, εκτός αν κάποια από αυτές τις ημέρες συμπέσει με μεγάλη γιορτή. 

Κατά τη δεύτερη περίοδο της νηστείας, από τις 18 έως τις 24 Δεκεμβρίου, οι περιορισμοί γίνονται πιο αυστηροί. Συγκεκριμένα, δεν επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος, γαλακτοκομικών ή αυγών και ψαριού, παρά μόνο λάδι και κρασί, εκτός από Τετάρτη και Παρασκευή.

Την παραμονή των Χριστουγέννων (24/12), οι πιστοί τηρούν αυστηρή νηστεία, όπως αυτή που θα έκαναν τη Μεγάλη Παρασκευή, δηλαδή χωρίς λάδι, ως προετοιμασία για τη Θεία Κοινωνία των Χριστουγέννων. 

Επίσης, το λάδι και το κρασί επιτρέπονται αυτό το διάστημα, με εξαίρεση τις Τετάρτες και τις Παρασκευές, εκτός αν κάποια από αυτές τις ημέρες συμπέσει με μεγάλη γιορτή, όπως τα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου. 

Ιανουάριος

Οι πρώτες ημέρες του νέου έτους (1 έως 4 Ιανουαρίου) χαρακτηρίζονται από «κατάλυση εις πάντα», επιτρέποντας δηλαδή την κατανάλωση κάθε είδους τροφής ακόμη και την Τετάρτη ή την Παρασκευή ως συνέχεια της χριστουγεννιάτικης χαρμονής, που ξεκινάει στις 25 Δεκεμβρίου.

Αυτό το εορταστικό κλίμα διακόπτεται  στις 5 Ιανουαρίου, την παραμονή των Θεοφανίων, η οποία αποτελεί ημέρα αυστηρής νηστείας, εκτός εάν συμπέσει με Σάββατο ή Κυριακή, οπότε και γίνεται κατάλυση κρασιού και λαδιού.

Νηστεία Τριωδίου

Το Τριώδιο λειτουργεί σαν μια γαστρονομική προθέρμανση πριν τη Μεγάλη Σαρακοστή. Η πρώτη εβδομάδα, από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου έως την Κυριακή του Ασώτου, είναι εβδομάδα κατάλυσης.

Στη συνέχεια, τη 2η εβδομάδα της Αποκριάς, μέχρι την Κυριακή των Απόκρεω επιστρέφει η νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής, ενώ την 3η εβδομάδα της Αποκριάς (εβδομάδα της Τυρινής), μέχρι την Κυριακή της Τυρινής, τρώγονται όλα εκτός του κρέατος (δηλαδή λάδι, ψάρι, γαλακτοκομικά και κρασί), ακόμα και Τετάρτη και Παρασκευή.

Καθαρά Δευτέρα & Μεγάλη Σαρακοστή

Με την Καθαρά Δευτέρα αρχίζει η Μεγάλη Σαρακοστή, η πιο εκτεταμένη περίοδος νηστείας του εκκλησιαστικού έτους. Διαρκεί 48 ημέρες και θεωρείται αυστηρή καθώς αποκλείει τόσο το κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά όσο και το ψάρι, εκτός της ημέρας του Ευαγγελισμού και της Κυριακής των Βαΐων.

Τα Σάββατα και τις Κυριακές, γενικώς, προβλέπεται κατανάλωση λαδιού και κρασιού.

Μεγάλη Εβδομάδα

Αμέσως μετά την Κυριακή των Βαΐων ξεκινά η Μεγάλη Εβδομάδα. Η νηστεία γίνεται ιδιαίτερα αυστηρή για όλες τις ημέρες από τη Μεγάλη Δευτέρα έως και το Μεγάλο Σάββατο (η μοναδική στιγμή του έτους κατά την οποία νηστεύουμε και το Σάββατο), με εξαίρεση τη Μεγάλη Πέμπτη όπου παραδοσιακά γίνεται κατάλυση κρασιού και λαδιού.

Την Κυριακή του Πάσχα λήγει η νηστεία και επιτρέπονται όλα τα φαγητά.

Μετά το Πάσχα

Η Διακαινήσιμος εβδομάδα, από το Πάσχα έως την Κυριακή του Θωμά, είναι περίοδος κατάλυσης. Ακολουθεί η εβδομάδα του Αγίου Πνεύματος, έως την Κυριακή των Αγίων Πάντων, επίσης, χωρίς τη συνηθισμένη νηστεία.

Και ύστερα, επιστρέφεις σε μια ακόμη κινητή περίοδο: τη νηστεία των Αγίων Αποστόλων, που η διάρκειά της αλλάζει κάθε χρόνο, επειδή εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα.

Αύγουστος

Από τη 1η έως τη 14η Αυγούστου ακολουθείς τη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου. Τα Σαββατοκύριακα επιτρέπονται λάδι και κρασί, ενώ στις 6 Αυγούστου, της Μεταμορφώσεως του Κυρίου, προβλέπεται κατάλυση ψαριού.

Στις 29 Αυγούστου ακολουθεί ακόμη μία μονοήμερη νηστεία, για την Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Ιωάννη του Προδρόμου.

Τι βάζεις τελικά στο πιάτο;

Το νηστίσιμο τραπέζι έχει περισσότερες επιλογές απ’ όσες ίσως φαντάζεσαι. Λαχανικά, χόρτα, φρούτα, όσπρια, δημητριακά, ψωμί και άλλα αρτοσκευάσματα χωρίς ζωικά συστατικά, ξηροί καρποί, ταχίνι και ελιές είναι ο βασικός σου κορμός.

Για πρωινό

Δοκίμασε ψωμί με ταχίνι και μέλι, φρυγανιές με φυστικοβούτυρο ή ένα μπολ βρώμης με φρούτα και φυτικό ρόφημα.

Για μεσημεριανό

Βάλε τα όσπρια σε πρώτο πλάνο. Φακές, ρεβίθια και φασόλια μεταμορφώνονται εύκολα σε σούπες, σαλάτες, αλείμματα ή φαγητά φούρνου. Τις ημέρες που επιτρέπεται το λάδι, αξιοποίησε τα λαδερά και όλα τα λαχανικά εποχής.

Για βραδινό

Μια αραβική πίτα με χούμους και λαχανικά, μια σαλάτα με φασόλια, καλαμπόκι και μυρωδικά ή ψητά λαχανικά με ταχίνι είναι λύσεις που ετοιμάζονται εύκολα.

Και τα θαλασσινά;

Αξίζει να σημειωθεί μια σημαντική διαφοροποίηση του ορθόδοξου τυπικού: σε αντίθεση με τα ψάρια, τα μαλάκια και τα οστρακοειδή δεν θεωρούνται ζωικές τροφές με αίμα. Ως εκ τούτου, κατατάσσονται στις «αλάδωτες» επιλογές και η κατανάλωσή τους επιτρέπεται κανονικά ακόμα και κατά τις ημέρες της πιο αυστηρής νηστείας.

Σε γενικές γραμμές δεν αρκεί να χαρακτηρίσεις ένα πιάτο απλώς ως «νηστίσιμο». Κοιτάς πάντα και ποια ημέρα του χρόνου είναι καθώς και τι επιτρέπεται. 

Δες εδώ νηστίσιμες συνταγές για όλο τον χρόνο