Μπορεί την Παρασκευή που μας πέρασε η λέξη «αγιασμός» να ήταν συνδεδεμένη με το πρώτο κουδούνι στα σχολεία, όμως έχει ξεχωριστή θέση και στη σημερινή ημέρα, 14 Σεπτεμβρίου, γιορτή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού. Μαζί του πρωταγωνιστεί και ο βασιλικός, που σύμφωνα με την παράδοση συνδέεται με ένα παλιό έθιμο: την παρασκευή του προζυμιού της χρονιάς.
Σύμφωνα με το έθιμο, μετά τη λειτουργία οι πιστοί παίρνουν από την εκκλησία κλωνάρια βασιλικού, που σύμφωνα με την παράδοση συνδέονται με την εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη σε τόπο γεμάτο βασιλικούς. Τον παίρνουν λοιπόν στο σπίτι μετά την εκκλησία και τον τοποθετούν στο εικονοστάσι ή τον χρησιμοποιούν, σε ορισμένες περιοχές, για τον αγιασμό και το νέο προζύμι της χρονιάς, δίνοντας στο αρωματικό αυτό φυτό συμβολικό ρόλο στη γιορτή.
Πώς συνδέεται ο βασιλικός με τη γιορτή αυτή;
Ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά τη σύνδεση του βασιλικού με την ημέρα. Η παράδοση θέλει την Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, να βρίσκει τον Σταυρό του Χριστού κάτω από έναν σωρό χώματος, σε σημείο όπου φύτρωνε πυκνά ο βασιλικός. Από αυτή την παράδοση προέρχεται και το έθιμο να μοιράζεται στις 14 Σεπτεμβρίου ο βασιλικός που έχει ευλογηθεί στην εκκλησία.
Μπορεί σήμερα οι περισσότεροι να τιμούμε τη μέρα κυρίως με ένα τηλεφώνημα στους Σταύρους και τις Σταυρούλες που γιορτάζουν, παλιότερα όμως η 14η Σεπτεμβρίου είχε ιδιαίτερη σημασία και για το σπίτι. Με τον αγιασμό και τον βασιλικό οι νοικοκυρές έφτιαχναν το καινούργιο προζύμι της χρονιάς, που θα χρησιμοποιούσαν στη συνέχεια για το ψωμί και τα πρόσφορα. Σε αρκετές περιοχές φρόντιζαν μάλιστα να έχουν τελειώσει το παλιό προζύμι τις προηγούμενες ημέρες, ώστε του Σταυρού να κάνουν μια καινούργια αρχή.
Το έθιμο, όμως, δεν ήταν ίδιο παντού
Ας δούμε τι κάνουν σε μερικά μέρη της Ελλάδας:
Στις Αργυράδες της Κέρκυρας, το έθιμο είχε μια ακόμη αρκετά ιδιαίτερη μορφή: οι γυναίκες έπαιρναν τον βασιλικό από την εκκλησία και στη συνέχεια πήγαιναν στο πηγάδι για το λεγόμενο «αμίλητο νερό». Κοινώς, έπρεπε να το μεταφέρουν χωρίς να μιλήσουν και με αυτό, μαζί με αλεύρι και τον βασιλικό, έφτιαχναν το νέο προζύμι. Ίσως να είναι και το πιο ιδιαίτερο έθιμο για την ημέρα.
Στην Κορώνη και την Πύλο, ο βασιλικός της εκκλησίας τοποθετούνταν πάνω στο ζυμάρι που είχαν ετοιμάσει, ως μέρος της διαδικασίας του νέου προζυμιού.
Τέλος, στη Λήμνο, οι νοικοκυρές είχαν τη συνήθεια τη μέρα αυτή να φέρνουν ένα δοχείο με νερό στην εκκλησία για να αγιαστεί. Με το νερό αυτό έφτιαχναν από την αρχή το προζύμι της νέας χρονιάς, ενώ τον βασιλικό τον χρησιμοποιούσαν για να το σταυρώσουν.
Γενικώς, η 14η Σεπτεμβρίου συνδεόταν παράλληλα με την έναρξη της νέας αγροτικής χρονιάς και της σποράς, γι’ αυτό και έλεγαν χαρακτηριστικά: «Του Σταυρού, σταύρωνε και σπέρνε».
Δες εδώ και μερικές συνταγές για την ημέρα
