Κατά τη διάρκεια άλλων εξορμήσεων μου στα δημοφιλή και τουριστικά Ζαγοροχώρια, κοντά στα πιο πολυφωτογραφημένα τοξωτά γεφύρια, στα τρεχούμενα νερά του Βοϊδομάτη, των οποίων ο ήχος είναι ικανός να σου γαληνέψει την ψυχή, δεν φανταζόμουν ότι κάπου ανάμεσα στα δέντρα υπάρχει ένα μαγικό ξέφωτο, ο Γυφτόκαμπος.
Μία ορεινή τοποθεσία στους πρόποδες της Τύμφης, με υψόμετρο γύρω στα 1.100 μέτρα. Γρασίδι απλώνεται μπροστά σου και γύρω σου σε περικλείουν μόνο ψηλά έλατα και άλλη παρόμοια βλάστηση. Αμέσως θα παρατηρήσεις τις χαρακτηριστικές, Σαρακατσάνικες στάνες, που αποτελούν από μόνες τους αξιοθέατο. Η περιοχή χρησιμοποιούνταν επί αιώνες ως θερινός βοσκότοπος από τους Σαρακατσάνους, τους γνωστούς νομάδες κτηνοτρόφους της Πίνδου. Δεν υπήρξε μόνιμος οικισμός στους νεότερους χρόνους, αλλά κατοικούνταν εποχικά κατά τους θερινούς μήνες από τους κτηνοτρόφους με τα κοπάδια τους.
Και έχει ενδιαφέρον να γνωρίζουμε και κάτι για την ονομασία του τόπου. Σύμφωνα με τοπική παράδοση, η ονομασία «Γυφτόκαμπος» συνδέεται με τη δολοφονία ενός περιπλανώμενου τσιγγάνου κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Πρόκειται βέβαια για λαϊκό θρύλο και όχι για τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός. Λίγη σημασία έχει τώρα πια.
Το Σαρακατσάνικο αντάμωμα που ζωντανεύει κάθε καλοκαίρι ξανά και ξανά
Από το 1979 μέχρι και σήμερα, κάθε καλοκαίρι, κοντά στον Δεκαπενταύγουστο, γίνεται εκεί το Σαρακατσάνικο Αντάμωμα, όπου μαζεύονται όσοι έχουν ρίζες σαρακατσάνικες, αλλά και όσοι απλά θέλουν να ζήσουν αυτή την εμπειρία. Άφθονο γλέντι και τσίπουρο, παραδοσιακοί σαρακατσάνικοι χοροί και τραγούδι και κατασκηνωτές που στήνουν για τρεις μέρες στο ξέφωτο του Γυφτόκαμπου, όπου βρουν ελεύθερο σημείο στις πλαγιές.
Η παραδοσιακή στάνη
Αξίζει να παρατηρήσεις με προσοχή τις στρογγυλές στάνες που φτιάχνονταν τότε από καλάμια και στάχια, αλλά και να μπεις μέσα. Σε κάποιες από αυτές θα δεις ακόμη βελέντζες, κατσαρολικά και εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι βοσκοί. Και τότε, μέσα στην απόλυτη ησυχία, είναι σαν να τους βλέπεις να μαγειρεύουν εκεί το φαγητό τους.
Η σύγχρονη «Στάνη» - Μία όαση για καλό φαγητό καταμεσής του βουνού
Και μιας που μιλήσαμε για φαγητό, κάπου εκεί στο βάθος, ξεπροβάλλει μπροστά σου σαν όαση η «Στάνη». Ένα ξύλινο «σπιτάκι» του οποίου η ταμπέλα θα δεις να γράφει «Καφές - Ποτό - Φαγητό» και αυτά ακριβώς προσφέρει. Όχι όμως μόνο αυτά. Μαζί τους σου χαρίζει απλόχερα γαλήνη, ηρεμία και την απόλυτη επαφή με τη φύση που σου προσφέρει ένα τέτοιο μέρος. Τον χειμώνα, σου προσφέρει και τη ζεστασιά από το τζάκι στον εσωτερικό χώρο που θυμίζει ξύλινο σαλέ.
Εγώ την επισκέφτηκα καλοκαίρι και είχα τη χαρά να καθίσω έξω, απολαμβάνοντας το φαγητό μου μαζί με το τοπίο.
Πρόκειται για οικογενειακή επιχείρηση, την οποία δημιούργησε ο Γιώργος Τσουμάνης, με την πολύτιμη βοήθεια της συζύγου, της μητέρας του και καμιά φορά και των παιδιών του, που θα δεις να γυρίζουν μέσα στο μαγαζί και να βοηθούν. Η Στάνη λειτουργεί όλο το χρόνο. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα θα τη δεις ανοικτή πέντε μέρες την εβδομάδα, ενώ το καλοκαίρι είναι εκεί για να σου μαγειρέψει καθημερινά.
Η κουζίνα τους εμπνέεται από υλικά της γης της Ηπείρου, δίνει έμφαση φυσικά στα ξακουστά ψητά κρεατικά της, στις πίτες, αλλά και τα σπιτικά μαγειρευτά.
Όσον αφορά στα τελευταία, έχουν συνήθως δύο με τρία σταθερά, ένα από τα οποία δοκίμασα κιόλας. Τρυφερό αγριογούρουνο, με κάστανα και γλυκοπατάτα, σε μία υπέροχα δεμένη σάλτσα, γεμάτο γεύση. Ένα ακόμη σταθερό πιάτο αποτελεί το «αντάμωμα», που εμπνέεται από τη λατρεμένη συνήθεια των Σαρακατσάνων. Αυτό σερβίρεται καυτό μέσα σε πήλινο σκεύος: μελωμένο, μαγειρεμένο για ώρες μοσχαράκι, που έχει γίνει ένα με το λιωμένο τυρί που το περιβάλλει, και το μπόλικο ζουμάκι του που αξίζει να ρίξεις με το κουτάλι πάνω από τη μερίδα που θα σερβίρεις στο πιάτο σου.
Και βέβαια, δεν υπάρχει παραδοσιακό τραπέζι χωρίς τα ορεκτικά: βάλε στη μέση για το τσίπουρο οπωσδήποτε ένα σαγανάκι που φτιάχνουν με το παραδοσιακό τυρί των Ιωαννίνων, το «κασκαβάλ». Μαστιχωτό, βουτυράτο ζουμερό και λαχταριστό, δεν θα θέλεις να τελειώσει. Απαραίτητο είναι και ένα γαλοτύρι, για να βουτήξεις τις γενναιόδωρες φέτες ψωμιού που θα σου σερβίρουν, όπως και τα χόρτα που θα βρεις κάθε εποχή.
Και βέβαια, είναι σαν να μην πήγες εκεί ή στην Ήπειρο γενικότερα, αν δεν παρήγγειλες μία παραδοσιακή πίτα. Στη Στάνη, η σύζυγος, αλλά και η μητέρα του Γιώργου, ανοίγουν σχεδόν καθημερινά φύλλο και ετοιμάζουν την κλασική τυρόπιτα, αλλά και τη χορτόπιτα, που στα Ιωάννινα θα ακούσεις να λένε και «λαχανόπιτα».
Το πρόβειο παϊδάκι είναι επίσης must και σερβίρεται με ωραίες, κομμένες στο χέρι τηγανητές πατάτες, όπως και το φιλέτο πρόβειου, που είναι κομμένο σε λεπτές φέτες με τρόπο μαεστρικό.
Πριν φύγεις, θα σου σερβίρουν και γλυκό. Στη δική μου περίπτωση, εν αντιθέσει με τα υπόλοιπα, δεν ήταν κάτι παραδοσιακό, αλλά καθόλου δεν με πείραξε, αφού ήταν ένα υπέροχο cheesecake λεμόνι, από τα πιο ωραία που έχω δοκιμάσει. Και μαζί με την τελευταία κουταλιά είπα «ωραία που είναι στα βουνά»!
