Τα έχεις δει σίγουρα στα ράφια των φαρμακείων: μπουκαλάκια που υπόσχονται καλύτερη μνήμη, περισσότερη συγκέντρωση και ένα πιο «κοφτερό» μυαλό. Και κάπως έτσι, όλο και περισσότεροι ξοδεύουν σημαντικά ποσά κάθε χρόνο αναζητώντας τον ιδανικό τρόπο να ενισχύσουν τη γνωστική τους λειτουργία. Αυτή είναι άλλωστε και η κυρίαρχη λογική της εποχής: ότι το σώμα και το μυαλό μπορούν διαρκώς να βελτιώνονται μέσα από τη σωστή «συνταγή» διατροφής, άσκησης, συμπληρωμάτων και υγιεινών συνηθειών.
Η υγεία του εγκεφάλου, που παλαιότερα συνδεόταν κυρίως με τη γήρανση ή τις ασθένειες, έχει πλέον μετατραπεί σε ακόμη ένα πεδίο προσωπικής βελτιστοποίησης. Είναι όλα αυτά αληθινά ή απλώς υπερβολικό μάρκετινγκ; «Νομίζω πως είναι ένας συνδυασμός και των δύο», δηλώνει σε συνέντευξη του στην Washington Post ο Gary Small, ομότιμος καθηγητής ψυχιατρικής και πρώην διευθυντής του UCLA Longevity Center, που ειδικεύεται στη μακροζωία.
Η επιστήμη αλλάζει τόσο γρήγορα που ακόμη και οι ειδικοί δυσκολεύονται να ξεκαθαρίσουν τι ισχύει. Η παγκόσμια αγορά διατροφικών συμπληρωμάτων εκτιμήθηκε στα 517,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και προβλέπεται να φτάσει τα 862,5 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2033, σύμφωνα με την Grand View Research.
Πολλά προϊόντα για την υγεία του εγκεφάλου βασίζονται στον τρόπο με τον οποίο αυτός αλλάζει κατά τη διάρκεια ασθενειών, όπως οι φλεγμονές που συνδέονται με γνωστική έκπτωση ή η συσσώρευση αμυλοειδούς που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Ακόμη και το στρες μπορεί να προκαλέσει κυτταρικές βλάβες,
Όμως, το γεγονός ότι παρατηρείται κάποια επίδραση σε αυτές τις διεργασίες μέσα σε ένα εργαστήριο σε πειραματόζωα ή ακόμη και σε ασθενείς, δε σημαίνει απαραίτητα ότι μεταφράζεται σε βελτίωση της μνήμης ή της συγκέντρωσης σε κατά τα άλλα υγιείς ανθρώπους. Σύμφωνα με τον Pieter Cohen, αναπληρωτή καθηγητή στην Ιατρική Σχολή του Harvard, η βιομηχανία συχνά θολώνει αυτή τη γραμμή, προωθώντας επιστημονικά δεδομένα που σχετίζονται με ασθένειες ως λύσεις «καθημερινής ενίσχυσης» του εγκεφάλου.
Υπάρχει επίσης η ανησυχία ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το φαινόμενο placebo ίσως «δουλεύει» περισσότερο από τα ίδια τα χάπια, τις σκόνες ή τα ζελεδάκια. Ορισμένες έρευνες γύρω από τα νοοτροπικά φάρμακα, δηλαδή ουσίες που υποτίθεται ότι ενισχύουν τη γνωστική λειτουργία, καθώς και τα συμπληρώματα εγκεφαλικής ενίσχυσης που πωλούνται χωρίς συνταγή, δείχνουν ότι οι αντιλαμβανόμενες βελτιώσεις συχνά σχετίζονται περισσότερο με τις προσδοκίες των χρηστών παρά με μετρήσιμες αλλαγές.
Με άλλα λόγια, το όφελος μπορεί να προέρχεται από την πίστη στο προϊόν, τη ρουτίνα ή την αυξημένη προσοχή που δίνει κάποιος στον εαυτό του και όχι απαραίτητα από τα ίδια τα συστατικά. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι πιο αξιόπιστοι τρόποι προστασίας της υγείας του εγκεφάλου παραμένουν μάλλον εντελώς μη εντυπωσιακοί: η άσκηση, ο καλός ύπνος και η κοινωνική επαφή.
Ποια συμπληρώματα επιλέγει ένας ειδικός στη μακροζωία;
Κουρκουμίνη
Πριν από αρκετά χρόνια, ο Gary Small ήρθε σε επαφή με επιδημιολογικές μελέτες που έδειχναν χαμηλότερα ποσοστά νόσου Αλτσχάιμερ σε περιοχές της Ασίας όπου η διατροφή είναι πλούσια σε κουρκουμά. Την ίδια περίοδο, εργαστηριακές έρευνες άρχισαν να υποδεικνύουν ότι η κουρκουμίνη, μία από τις δραστικές ουσίες του κουρκουμά, διαθέτει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και ίσως συμβάλλει στη μείωση πρωτεϊνών που συνδέονται στενά με τον νευροεκφυλισμό.
Με βάση αυτά τα ευρήματα, ο Small συμμετείχε στη διεξαγωγή μιας μικρής, τυφλής, ελεγχόμενης μελέτης με placebo σε 40 ενήλικες, στην οποία καταγράφηκαν βελτιώσεις στη μνήμη και την προσοχή στην ομάδα που λάμβανε κουρκουμίνη. Η μελέτη δεν επεκτάθηκε ποτέ σε μεγαλύτερη κλίμακα, ωστόσο ο ίδιος θεώρησε τα αποτελέσματα αρκετά ενθαρρυντικά ώστε να αρχίσει να λαμβάνει το συμπλήρωμα προσωπικά. Παραμένει αβέβαιος για τις επιδράσεις του στον εγκέφαλο, αλλά θεωρεί πιθανό να προσφέρει γενικότερα αντιφλεγμονώδη οφέλη.
Συνένζυμο Q10 (Coenzyme Q10)
Υπάρχουν ορισμένες μελέτες που υποδεικνύουν ότι το συνένζυμο Q10 - μια φυσική ουσία που βοηθά τα κύτταρα να παράγουν ενέργεια και τα προστατεύει από βλάβες - θα μπορούσε να έχει οφέλη και για τον εγκέφαλο. Ωστόσο, ο Small το λαμβάνει κυρίως επειδή παίρνει στατίνη για τη χοληστερίνη και ο γιατρός του τού εξήγησε ότι υπάρχουν ενδείξεις πως το CoQ10 μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο παρενεργειών, όπως οι μυϊκοί πόνοι και η κόπωση.
Πολυβιταμίνη
Ένα από τα πιο πειστικά ευρήματα μέχρι σήμερα σχετικά με τα συμπληρώματα προέρχεται από τις γνωστικές υπομελέτες της δοκιμής COSMOS, υπό την καθοδήγηση του Harvard, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 2.200 άνθρωποι και παρακολουθήθηκαν για περίπου δύο έως τρία χρόνια. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στο American Journal of Clinical Nutrition έδειξε ότι ενήλικες άνω των 60 ετών που λάμβαναν καθημερινά μια πολυβιταμίνη είχαν ελαφρώς καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης σε σύγκριση με όσους έπαιρναν placebo. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η διαφορά αντιστοιχεί περίπου σε δύο χρόνια γνωστικής γήρανσης.
Ποιες βιταμίνες απορρίπτει
- Βιταμίνη D
Η βιταμίνη D είναι σίγουρα καλή για τον οργανισμό και υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι μπορεί να βοηθά και στη γνωστική υγεία. Ωστόσο, ο Small την προσλαμβάνει επαρκώς μέσω της έκθεσής του στον ήλιο και δεν πιστεύει στη λήψη συμπληρωμάτων, εκτός αν υπάρχει πραγματική έλλειψη στον οργανισμό.
- Βιταμίνη Β12
Τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β12 μπορούν να οδηγήσουν σε κόπωση, μούδιασμα, μυρμηγκιάσματα και απώλεια μνήμης. Αλλά αν τα επίπεδά σου είναι φυσιολογικά, τότε δε χρειάζεσαι κάποιο συμπλήρωμα. Άλλωστε τα επιστημονικά δεδομένα ότι θα σε βοηθήσει είναι αρκετά αδύναμα.
- Ωμέγα-3
Όσον αφορά τη λήψη ωμέγα-3 σε μορφή συμπληρώματος, ο Small σημείωσε: «Όταν παρατηρούνται οφέλη, είναι μικρά, ασυνεπή και συχνά όχι κλινικά σημαντικά». Αντίθετα, οι παρατηρητικές μελέτες δείχνουν σταθερά ότι οι άνθρωποι που καταναλώνουν τακτικά ψάρι έχουν χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας. Καλύτερα να υπάρχει το ψάρι στη διατροφή σου 2 φορές την εβδομάδα.
- Κρεατίνη
Αρκετοί λαμβάνουν κρεατίνη για τη σωματική τους υγεία, ενώ ορισμένες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες τη συνδέουν με καλύτερη μνήμη και ταχύτερη επεξεργασία πληροφοριών. Παρότι ο ίδιος δεν τη λαμβάνει, δεν είναι αντίθετος και δε θα αποτρέψει κάποιον, αρκεί να μην υπάρχουν ανησυχίες για παρενέργειες. Τόσο οι ηλικιωμένοι όσο και οι αθλητές ενδέχεται να ωφεληθούν από τη λήψη συμπληρωμάτων κρεατίνης, αν και σε κάποιους ανθρώπους μπορεί να εμφανιστούν παρενέργειες.
- Φωσφατιδυλοσερίνη (Phosphatidylserine)
Αποτελεί συστατικό των κυτταρικών μεμβρανών του εγκεφάλου και θεωρείται ότι υποστηρίζει τη γνωστική λειτουργία, τη μνήμη και την υγεία των νευρικών κυττάρων.
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2010 στο Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition, σε 78 ηλικιωμένους στην Ιαπωνία με παράπονα για προβλήματα μνήμης, έδειξε ότι η χορήγηση για έξι μήνες φωσφατιδυλοσερίνης προερχόμενης από σόγια οδήγησε σε βελτίωση της μνήμης, ιδιαίτερα στην καθυστερημένη ανάκληση και στην ικανότητα απομνημόνευσης πληροφοριών μετά από χρόνο.
Ωστόσο, ο Small δεν έχει πειστεί αρκετά ώστε να τη λαμβάνει ο ίδιος, ενώ σημειώνει ότι η ουσία βρίσκεται φυσικά σε τρόφιμα όπως το ψάρι, η σόγια και τα αυγά.
Τι συμβουλεύει για την αξιολόγηση συμπληρωμάτων
- Το καλύτερο είναι πριν από οποιαδήποτε απόφαση να συμβουλευτείς το γιατρό σου. Εκείνος θα ξέρει σύμφωνα με τις εξετάσεις σου τι ενδείκνυται να λάβεις και ποια συμπληρώματα αξίζει όντως να εντάξεις στην καθημερινότητά σου. Μπορεί να σπαταλάς χρήματα ή, στη χειρότερη περίπτωση, να δημιουργείς μια κατάσταση αλληλεπιδράσεων με φάρμακα που δε γνωρίζεις.
- Έλεγξε τις εταιρείες. Υπάρχουν δύο βασικά ζητήματα με τα συμπληρώματα: αν όντως λειτουργούν ή μπορεί να προκαλέσουν βλάβη, και αν περιέχουν αυτό που αναγράφεται ή αν έχουν επικίνδυνες προσμίξεις. Ερεύνησε αν ο κατασκευαστής είναι αξιόπιστος και αν υπάρχουν νομικές υποθέσεις ή καταγγελίες εις βάρος του.
- Να είσαι σκεπτικός. Αντί να θεωρείς δεδομένους τους ισχυρισμούς που αναγράφονται στην ετικέτα, ξεκίνησε από την υπόθεση ότι τα χάπια ή οι σκόνες δεν κάνουν τίποτα, μέχρι να κάνεις τη δική σου έρευνα. Με τα social media και το διαδίκτυο, το μάρκετινγκ των συμπληρωμάτων είναι σε υπερδιέγερση. Όποιος έχει την πιο δυνατή φωνή στον χώρο, φαίνεται να επικρατεί.
Πηγή: The Washington Post
Διάβασε ακόμη:
