Ο ανανάς είναι ένα από τα πιο γνωστά τροπικά φρούτα στον κόσμο, αφού ξεχωρίζει για τη γλυκιά και ελάχιστα υπόξινη γεύση, το ευχάριστο άρωμα και τη θρεπτική αξία του. Πλούσιος σε βιταμίνες, μέταλλα και αντιοξειδωτικά καλλιεργείται κυρίως σε περιοχές με τροπικό κλίμα και καταναλώνεται τόσο φρέσκος όσο και σε διάφορα τρόφιμα και ροφήματα.
Χάρη στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, την προέλευσή του και την εμφάνιση του, ο ανανάς αποτελεί ένα ιδιαίτερα δημοφιλές φρούτο σε πολλές χώρες του κόσμου.
Η ονομασία του
Η λέξη προέρχεται από τη γλώσσα των ιθαγενών Τούπι της Νότιας Αμερικής και συγκεκριμένα από τη λέξη nana ή nanas, η οποία σημαίνει «εξαιρετικό» ή «νόστιμο φρούτο». Ευρωπαίοι εξερευνητές, όπως ο Αντρέ Τεβέ, κατέγραψαν για πρώτη φορά τη λέξη από τη συγκεκριμένη διάλεκτο το 1555.
Έπειτα, δια μέσου των γαλλικών πέρασε στα ελληνικά και στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Σε αντίθεση, όμως, με τα ελληνικά και τα γαλλικά που κράτησαν την ινδιάνικη ρίζα, άλλες γλώσσες το ονόμασαν με βάση την εμφάνισή του και την ομοιότητά του με τους καρπούς των κωνοφόρων δένδρων, όπως τα αγγλικά (pineapple = «πευκόμηλο/κουκουνάρι») ή τα ισπανικά (piña = κουκουνάρι).
Η ιστορία του: Από τον Κολόμβο μέχρι τον Κάρολο της Αγγλίας
Η προέλευση του ανανά εντοπίζεται στην περιοχή μεταξύ Βραζιλίας και Παραγουάης. Οι κάτοικοι αυτής της περιοχής εξάπλωσαν το φρούτο σε όλη τη Νότια Αμερική και τελικά έφτασε στην Καραϊβική, την Κεντρική Αμερική και στο Μεξικό, όπου και καλλιεργούνταν από τους Μάγια και τους Αζτέκους.
Κατά την περίοδο των μεγάλων εξερευνήσεων στο τέλος του 15ου αιώνα, όταν ο Κολόμβος έφτασε στον λεγόμενο «Νέο Κόσμο», αντίκρισε για πρώτη φορά το εξωτικό φρούτο στο νησί της Γουαδελούπης και το ονόμασε "Piña de Indes", που σημαίνει «πεύκο των Ινδιάνων». Στην επιστροφή του, το έφερε μαζί του στην Ισπανία και έτσι, διαδόθηκε μαζί με άλλα εξωτικά είδη σε κάθε μέρος του κόσμου με ισπανική επιρροή, όπως στις Φιλιππίνες και στη Χαβάη.
Στη βόρεια Ευρώπη, ο ανανάς εισήλθε αντιθέτως από το Σουρινάμ, την αποικία των Ολλανδών και ο πρώτος που καλλιεργήθηκε με επιτυχία στη γηραιά ήπειρο, έγινε πιθανώς από τον Πίτερ ντε λα Κουρτ στο Μάρμπουργκ της Γερμανίας.
Το συγκεκριμένο φρούτο υπήρξε για πολλούς αιώνες σύμβολο πλούτου και κοινωνικού κύρους, επειδή η εισαγωγή του στην Ευρώπη ήταν ιδιαίτερα δαπανηρή και η καλλιέργειά του στα εύκρατα κλίματα της ηπείρου απαιτούσε ειδικά θερμοκήπια και υψηλό κόστος εξοπλισμού και εργασίας.
Επίσης, τα πρώτα χρόνια είχε κυρίως διακοσμητικές χρήσεις στα επίσημα τραπέζια και επαναχρησιμοποιούταν μέχρι να αλλοιωθεί. Έδινε μια τροπική και χαρωπή νότα ενώ θύμιζε παράλληλα και «στέμμα».
Γιατί θεωρήθηκε το «φρούτο των βασιλιάδων»
Στην Αγγλία του 17ου αιώνα, ο ανανάς αποκαλούνταν ως το «φρούτο των βασιλιάδων», όχι μόνο γιατί μοιάζει εξωτερικά με ένα κεφάλι που φοράει φυλλώδες στέμμα αλλά και επειδή ήταν πολύ σπάνιος να βρεθεί εκεί, με συνέπεια να είναι εκλεκτό προϊόν για τον βασιλιά.
Ειδικότερα, ο συσχετισμός του με τη βασιλική χλιδή και εξουσία φανερώνεται και από ένα ιδιαίτερο γεγονός: μια κοινοπραξία του 1661. Τότε γαιοκτήμονες και έμποροι του Μπαρμπάρντος της Καραϊβικής έστειλαν στον βασιλιά Κάρολο της Αγγλίας έναν ανανά, για να τον πείσουν να μειώσει την τιμή στη ζάχαρη, η οποία καθίσταντο το σημαντικότερο προϊόν που εξήγαγαν.
Ποιος ο λόγος να στείλουν έναν ανανά; Μα, για να ξεχωρίσουν! Οι αιτήσεις που ο βασιλιάς δεχόταν παράλληλα από διάφορους εκείνο το διάστημα ήταν χιλιάδες και ως εκ τούτου, έπρεπε να δελεαστεί από ένα σπάνιο δώρο. Και τελικά, αυτό έγινε: ο Κάρολος σαγηνεύτηκε από το φρούτο και τους ικανοποίησε γρήγορα το αίτημα.
Ο ανανάς δεν απέκτησε βέβαια το κύρος του από αυτή την κοινοπραξία. Ήταν εξαρχής ένα σύμβολο για την υπεροχή της Αγγλικής ναυσιπλοΐας και τεχνολογίας, οι οποίες κατέστησαν δυνατή την εισαγωγή του από την άλλη άκρη του κόσμου στην Ευρώπη.
Επιπλέον, όσον αφορά την καλλιέργεια του, σηματοδοτούσε και την πρόοδο της εγχώριας επιστήμης. Σχεδόν αδύνατη σε μη τροπικό κλίμα, η καλλιέργειά του έγινε εφικτή (αν και σε έναν μικρό βαθμό) χάριν της επιστήμης της βοτανολογίας, η οποία άνθιζε εκείνο το διάστημα στην Αγγλία και στις γειτονικές χώρες, προσφέροντας γνώσεις, κέρδη και φυσικά, εξουσία. Οι γνώσεις της καλλιέργειας και των ιδιοτήτων των φυτών συνεπάγονταν πέρα από νέα διατροφικά είδη προς πώληση και κυρίως, με γνώσεις για την ιατρική: δηλαδή για την ανάπτυξη φαρμάκων και θεραπειών, των οποίων η ανάγκη καθίσταντο τότε επιτακτική, αφού τότε οι ασθένειες και οι επιδημίες θέριζαν τους ναυτικούς, τους εξερευνητές αλλά και ευρύτερα το έθνος.
Τι πιο χαρακτηριστικό λοιπόν για έναν βασιλιά από την επίδειξη ενός τόσο συμβολικού προϊόντος στο κοινό του ανά την υφήλιο; Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κάρολος ο Β΄ απεικονίστηκε και σε ένα διάσημο πορτρέτο του 1675, να δέχεται με υπερηφάνεια έναν ανανά από τον κηπουρό του, τον Τζον Ρόουζ.
Διατροφική αξία και οφέλη
Ο ανανάς δεν έχει απλώς ωραία γεύση και εμφάνιση αλλά και μεγάλη διατροφική αξία. Αποτελεί εξαιρετική πηγή βιταμίνης C, μαγγανίου, καλίου, μαγνησίου, θειαμίνης, ριβοφλαβίνης, βιταμίνης Β6, φυλλικού και παντοθενικού οξέος, καθώς και βήτα-καροτίνης και άλλων αντιοξειδωτικών.
Η υψηλή περιεκτικότητά του σε βιταμίνη C και αντιοξειδωτικά συμβάλλει στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, στην προστασία από το οξειδωτικό στρες και στην υγεία της καρδιάς και των ματιών. Το μαγγάνιο υποστηρίζει την υγεία των οστών και του συνδετικού ιστού, ενώ μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της οστεοπόρωσης.
Ο ανανάς περιέχει επίσης τη χαρακτηριστική «βρομελαΐνη», ένα ένζυμο που διευκολύνει την πέψη των πρωτεϊνών και παρουσιάζει αντιφλεγμονώδη δράση. Η βρομελαΐνη έχει συσχετιστεί με ανακούφιση των συμπτωμάτων της οστεοαρθρίτιδας, ταχύτερη αποκατάσταση μετά από τραυματισμούς ή επεμβάσεις, πιθανή μείωση της υπερβολικής πήξης του αίματος και της φλεβοκομβικής συμφόρησης.
Επιπλέον, ο ανανάς, χάρη στις φυτικές ίνες και τη βρομελαΐνη, υποστηρίζει την καλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος και μπορεί να συμβάλει στον έλεγχο του σωματικού βάρους μέσω της μείωσης των κατακρατήσεων.
Πιθανοί κίνδυνοι
Η κατανάλωση ανανά σε φυσιολογικές ποσότητες είναι ασφαλής για τους περισσότερους ανθρώπους. Ωστόσο, η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως διάρροια, ναυτία, εμετό, κοιλιακό άλγος ή καούρα, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε βρομελαΐνη.
Η υπερβολική βρομελαΐνη μπορεί επίσης να προκαλέσει δερματικά εξανθήματα ή να αλληλεπιδράσει με ορισμένα φάρμακα, όπως αντιπηκτικά, αντιβιοτικά και ορισμένα αντικαταθλιπτικά. Επιπλέον, η κατανάλωση άγουρου ανανά ή άγουρου χυμού μπορεί να είναι τοξική και να προκαλέσει σοβαρές γαστρεντερικές διαταραχές.
Δες εδώ και μερικές συνταγές με ανανά
