Το The Chios Festival πραγματοποιήθηκε για 5η συνεχόμενη χρονιά και φέτος απέκτησε για πρώτη φορά διαφορετικό χαρακτήρα, φιλοξενώντας στο εκθεσιακό κέντρο «Γεώργιος Καλουτάς» μια έκθεση αφιερωμένη στα προϊόντα του Βορείου Αιγαίου. Περισσότεροι από 30 παραγωγοί από τα νησιά της Περιφέρειας έδωσαν το «παρών», παρουσιάζοντας τοπικά προϊόντα και αποδεικνύοντας πως το Βόρειο Αιγαίο κρύβει έναν γαστρονομικό πλούτο που ίσως δεν γνωρίζουμε όσο θα έπρεπε.
Για τέσσερις ημέρες, οι επισκέπτες - ανάμεσά τους και εγώ - είχαμε\ την ευκαιρία να γνωρίσουμε από κοντά τους παραγωγούς, να ακούσουμε τις ιστορίες τους και, φυσικά, να δοκιμάσουμε τα προϊόντα τους, πολλά από τα οποία προσωπικά δεν είχα συναντήσει νωρίτερα.
Αυτό που με εξέπληξε περισσότερο, όμως, ήταν η ίδια η Χίος. Ένα νησί που δεν είχα επισκεφθεί ξανά και που, πέρα από τη μαστίχα, το προϊόν με το οποίο την έχω συνδέσει, αποδεικνύεται εντυπωσιακά πλούσιο σε παραγωγή. Τρόφιμα, ποτά, πρώτες ύλες και ιδιαίτερες γαστρονομικές παρασκευές συνθέτουν έναν κόσμο που δείχνει πως η Χίος έχει όλα τα εφόδια όχι μόνο για να στηρίζει τη διατροφή της στα δικά της προϊόντα, αλλά και για να τα ταξιδεύει πολύ πέρα από τα όριά της.
Μέσα στην έκθεση γνώρισα αρκετούς από τους παραγωγούς του νησιού. Κάποιοι μάλιστα μου τράβηξαν την προσοχή, όχι μόνο για όσα δοκίμασα, αλλά και για την αυθεντικότητα με την οποία μιλούν για τη δουλειά τους, τον τόπο τους και όσα φτιάχνουν.
Κτήμα Βίγκα - Η χιώτικη γη στο βάζο
Στο Χαλκειός της Χίου, ένα από τα Καμπόχωρα του νησιού, το Κτήμα Βίγκα επιχειρεί να δώσει μια διαφορετική διάσταση στην έννοια του τοπικού προϊόντος. Πίσω από την προσπάθεια βρίσκεται ο Βασίλης Βίγκας, ο οποίος, αφήνοντας πίσω το επάγγελμα του θεολόγου, επέλεξε να ασχοληθεί με τη γεωργία και να εξελίξει τα οικογενειακά κτήματα σε ένα σύγχρονο, πολυλειτουργικό αγρόκτημα. Η φιλοσοφία του είναι απλή αλλά ουσιαστική: η πρώτη ύλη παράγεται στο κτήμα και μεταποιείται με τρόπο που διατηρεί τη γεύση και τον χαρακτήρα της. Έτσι, αντί οι καρποί να φεύγουν από το χωράφι ως απλές πρώτες ύλες, μετατρέπονται σε προϊόντα με ταυτότητα και προστιθέμενη αξία.
Στο κτήμα καλλιεργούνται δεκάδες διαφορετικά είδη. Ξεχωριστή θέση έχουν τα περίπου 1.500 ελαιόδεντρα, με χιώτικη θρούμπα για επιτραπέζια χρήση και κορωνέικη ποικιλία για την παραγωγή ελαιολάδου, ενώ πολύ σημαντικό ρόλο έχουν και τα εσπεριδοειδή. Το χιώτικο μανταρίνι, τα πορτοκάλια, τα λεμόνια και τα νεράντζια αποτελούν βασικές πρώτες ύλες για τη σειρά των μεταποιημένων προϊόντων. Το αποτέλεσμα είναι μια συλλογή από διαφορετικές μαρμελάδες, οι οποίες παρασκευάζονται χωρίς συντηρητικά και πηκτίνη. Εγώ δοκίμασα στην έκθεση την αρωματική μαρμελάδα μανταρίνι και μου άρεσε πάρα πολύ.
Ακόμα παράγουν ξιδάτες ελιές, κάπαρη, πετιμέζι, αμπελόφυλλα και άλειμμα από μαγιάτικο τριαντάφυλλο, ενώ η παραγωγή συνεχώς εξελίσσεται. Πρόσφατα μάλιστα τυποποίησε και το άνυδρο ντοματάκι της Χίου, ένα ιδιαίτερα αρωματικό προϊόν. Πίσω από κάθε βάζο βρίσκεται ουσιαστικά μια οικογενειακή ιστορία. Η μητέρα του Βασίλη, Δήμητρα, συμβάλλει με τις παραδοσιακές συνταγές της, η αδελφή του Κωνσταντίνα συμμετέχει στην παραγωγή, ενώ η σύζυγός του Κέλλη Λουφάκη, Παραολυμπιονίκης στην ξιφασκία, αποτελεί επίσης μέρος της ομάδας και υπεύθυνη για το marketing.
Από ένα μανταρίνι του Κάμπου μέχρι μια ελιά, ένα σταφύλι ή ένα τριαντάφυλλο, το Κτήμα Βίγκα θέλει κάθε προϊόν να λειτουργεί σαν μια μικρή γευστική κάψουλα της χιώτικης γης, ένα βάζο που, όταν ανοίγει, μεταφέρει μαζί του το άρωμα, την εποχή και τον τόπο από τον οποίο προήλθε.
Κτήμα Βίγκα. Χαλκείο Χίος, τηλ. 69-37.67.53.56
Τ’ Αγιοργούσικα της Χίου - Εκεί όπου το τριαντάφυλλο πρωταγωνιστεί
Στην έκθεση γνώρισα τα Αγιοργούσικα και την ιστορία τους που ανθίζει στον Άγιο Γεώργιο Συκούσης, εξού και το όνομα της επιχείρησης. Περίπου στα 450 μέτρα υψόμετρο, η οικογένεια Κύλη καλλιεργεί το χιώτικο τριαντάφυλλο και επιχειρεί να κρατήσει ζωντανή μια παράδοση που κινδύνευε να χαθεί.
Τα «Αγιοργούσικα» ξεκίνησαν από την επιθυμία της οικογένειας να αναβιώσει την καλλιέργεια των παραδοσιακών τριαντάφυλλων του χωριού. Με τα χρόνια, η προσπάθεια εξελίχθηκε σε μια οργανωμένη παραγωγή, βασισμένη στην πιστοποιημένη βιολογική καλλιέργεια και στην αξιοποίηση του λουλουδιού με τρόπους που συνδυάζουν την παράδοση με τη σύγχρονη γαστρονομία. Συγκεκριμένα η εμπορική δραστηριότητα ξεκίνησε το 2020.
Κάθε άνοιξη, από τον Απρίλιο έως και τις αρχές του καλοκαιριού, οι τριανταφυλλιές ανθίζουν και ο Άγιος Γεώργιος Συκούσης γεμίζει με το άρωμα των ρόδων. Η οικογένεια έχει δημιουργήσει περίπου πέντε στρέμματα καλλιέργειας, χρησιμοποιώντας διαφορετικές παραδοσιακές ποικιλίες, όπως τη Μαγιώτικη, την Απριλιάτικη, την Εκατόφυλλη και την Πολίτικη. Δοκίμασα μάλιστα για πρώτη φορά γλυκό του κουταλιού τριαντάφυλλο και ξετρελάθηκα. Ακόμα φτιάχνουν ροδόνερο, ένα προϊόν απόσταξης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στη μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική όσο και για την περιποίηση της επιδερμίδας.
Τ’ Αγιοργούσικα της Χίου. Άγιος Γεώργιος Συκούσης, Χίος, τηλ. 22710-78.515
Ποτοποιία Στέφος - Η παράδοση της χιώτικης απόσταξης
Η ιστορία του χιώτικου αποστάγματος έχει βαθιές ρίζες, όμως δεν γράφεται μόνο από τις ποτοποιίες που μετρούν περισσότερο από έναν αιώνα ζωής. Στο Νεοχώρι της Χίου, η Ποτοποιία Στέφος αποτελεί ένα διαφορετικό παράδειγμα: μια οικογενειακή προσπάθεια που ξεκίνησε από την παράδοση της σούμας και πέρασε στη σύγχρονη παραγωγή ούζου, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη της απόσταξης μπορεί να εξελίσσεται και να αποκτά νέους πρωταγωνιστές.
Πίσω από την προσπάθεια βρίσκονται ο Στέφανος Μονογιούδης και η οικογένειά του. Με περίπου τρεις δεκαετίες εμπειρίας στην παραγωγή σούμας, του παραδοσιακού χιώτικου αποστάγματος από σύκα, η οικογένεια αποφάσισε να κάνει ένα ακόμη βήμα και να μπει στην αγορά του ούζου. Το Ούζο Στέφος έκανε την εμφάνισή του το 2007, ως ένα 100% αποσταγμένο ούζο που παράγεται στο Νεοχώρι.
Στο συγκεκριμένο πάγκο ανακάλυψα και την ελληνική βότκα, την οποία δεν γνώριζα και κυκλοφορεί σίγουρα 4 χρόνια τώρα όπως μου είπε ο Σταμάτης Μονογιούδης, πατέρας του Στέφανου, που σπούδασε παραγωγή οινοπνεύματος στη Γερμανία για να μάθει πως γίνεται η παραγωγή. Η απόφαση για την παραγωγή της ήρθε από την επιθυμία του Σταμάτη και του Στέφανου να δημιουργήσουν λικέρ μαστίχα με βότκα. Ακόμα μου είπε ότι: «Στην Αμερική, όπου εξάγεται το λικέρ μαστίχα έχει μεγάλη ζήτηση γιατί ξέρουν το καλό που κάνει στο στομάχι και πόσο χωνευτικό είναι».
Σε περίπτωση που σε ενδιαφέρει να μάθεις και άλλες πληροφορίες να ξέρεις πως ο χώρος του είναι επισκέψιμος κατόπιν επικοινωνίας και γίνονται και ξεναγήσεις. Ίσως είναι ευκαιρία να το βάλεις στο πρόγραμμα για την επόμενη φορά που θα βρεθείς στο νησί.
Ποτοποιία Στέφος. Νεοχώρι, Χίος, τηλ. 22710-31.306
Citrus - Μία εταιρεία και ένα μουσείο αφιερωμένα στα αρώματα του Κάμπου
Στην καρδιά του Κάμπου της Χίου, ανάμεσα σε περιβόλια εσπεριδοειδών, ψηλούς πέτρινους τοίχους και αρχοντικά που κουβαλούν αιώνες ιστορίας, βρίσκεται το Citrus - Άρωμα Μνήμης. Η επιχείρηση ξεκίνησε το 2008 και συνδέει την καλλιέργεια και μεταποίηση των εσπεριδοειδών με την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά του Κάμπου. Μάλιστα η περιοχή αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές παραγωγικές ζώνες της Χίου, με τα εσπεριδοειδή να έχουν βαθιές ρίζες στην ιστορία του νησιού. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το χιώτικο μανταρίνι, γνωστό για το ιδιαίτερα έντονο άρωμα και τη χαρακτηριστική του γεύση.
Στα προϊόντα του συναντάς γλυκά του κουταλιού, μαρμελάδες, γλυκίσματα, αμυγδαλωτά και μαρτσιπάν, μπισκότα, παξιμάδια και άλλα γλυκά και αρτοσκευάσματα, με τα εσπεριδοειδή να αποτελούν βασικό στοιχείο της παραγωγής. Για μένα αυτά που ξεχωρίζω είναι όσα βασίζονται στο χιώτικο μανταρίνι, ειδικά το λικέρ.
Ακόμα αυτό που έμαθα και θεώρησα πολύ ενδιαφέρον είναι ότι στεγάζεται σε ένα ιστορικό αρχοντικό του 1742, μέσα σε έναν κτήμα που συνδέεται με την παραγωγική και κοινωνική ιστορία του Κάμπου. Εκεί λειτουργεί και το Μουσείο Citrus «Άρωμα Μνήμης», όπου ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει την καλλιέργεια των εσπεριδοειδών, τα εργαλεία και τις μεθόδους παραγωγής, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τα προϊόντα συσκευάζονταν και εμπορεύονταν στο παρελθόν.
Citrus. Αργέντη 9-11 Κάμπος, Χίος, τηλ. 22710-31.513
Ευεργετική Γη - Κρασιά με τοπικές ποικιλίες και ιδιαίτερα ονόματα
Η Χίος έχει μια παραγωγική ιστορία που δεν σταματά στη μαστίχα. Ανάμεσα στις καλλιέργειες και τα τοπικά προϊόντα βρίσκονται και τα αμπέλια, ένας λιγότερο προβεβλημένο αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρων κομμάτι της χιώτικης γαστρονομικής ταυτότητας. Εκεί έρχεται να προστεθεί η Ευεργετική Γη, μια παραγωγική προσπάθεια που έχει ως βάση την τοπική γη και αναδεικνύει τους καρπούς της μέσα από μια σειρά προϊόντων, μεταξύ των οποίων και τα κρασιά δικής της παραγωγής.
Πίσω από την Ευεργετική γη βρίσκεται η οικογένεια της Δέσποινας Καράμπελα Μουστρίδη, που έχουν ανοίξει και στα Μεστά, όπου μπορεί κανείς να βρει τα κρασιά, αλλά και διάφορα άλλα προϊόντα τους. Αυτό που με γοήτευσε στη συγκεκριμένη προσπάθεια είναι ότι τα ονόματα των κρασιών είναι αφιερωμένα στα παιδιά της οικογένειας. «Το κρασί Θεοδόσιος, ερυθρό, γλυκό, είναι αφιερωμένο στο πρώτο παιδί και στον παππού που έφτιαχνε κρασί και πυροδότησε όσα ακολούθησαν. Η Ευγενία, για τη μεγάλη κόρη, ένα λευκό ξηρό και ένα ερυθρό, ημίγλυκο, ο Αρχαγγέλων, είναι ένας συνδυασμός από την εκκλησία του χωριού που είναι ο Ταξιάρχης και το όνομα μου που είναι Άγγελος. Στην οικογένεια είμαστε 5 παιδιά, οπότε μας λείπουν ακόμη 2 κρασιά», όπως μου εξήγησε ο Άγγελος Μουστρίδης που ήταν στην έκθεση.
Ο Άγγελος τελειώνει τις σπουδές του στη Γεωπονία και αποτελεί τη δεύτερη γενιά που θέλει να συνεχίσει το εγχείρημα, να το εξελίξει, να αποκτήσει η επιχείρηση δικό της οινοποιείο. Πόσο όμορφο να γνωρίζεις νέους ανθρώπους που αγαπούν τον τόπο τους και θέλουν να επενδύσουν σε αυτόν.
Ευεργετική Γη. Μεστά Χίος, τηλ. 22710-76.065
Το Τυροβόλι - Μια διαφορετική γεύση από τη χιώτικη ύπαιθρο
Σίγουρα την τυροκομική παράδοση του νησιού την αγνοούσα σε μεγάλο βαθμό. Μπορεί να είχα ακούσει για τα προϊόντα που αναφέρθηκαν αλλά ποτέ για τυρί. Στον Αγρελωπό της Λαγκάδας, το Τυροβόλι της Παγκρατίας Γεωργούλη αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πλευράς του νησιού. Πρόκειται για μια προσπάθεια που έχει στο επίκεντρο τα τυροκομικά προϊόντα και αναδεικνύει την αξία της τοπικής κτηνοτροφίας ως κομμάτι της γαστρονομικής ταυτότητας της Χίου.
Η Παγκράτια είναι η τρίτη γενιά που περνάει στα χέρια της το μικρό τυροκομείο, όπου επεξεργάζονται τη δική τους παραγωγή από αιγοπρόβειο γάλα. Και η ίδια η ονομασία άλλωστε, «τυροβόλι», έχει βαθιά σχέση με την τυροκομική παράδοση. Στην ελληνική γλώσσα το τυροβόλι είναι το μικρό πλεκτό καλάθι όπου τοποθετείται το τυρί για να στραγγίξει. Ένα όνομα, επομένως, που παραπέμπει κατευθείαν στη διαδικασία και στην παράδοση πίσω από το προϊόν.
Ανάμεσα στα προϊόντα τους είναι το τυρί της άλμης που ταιριάζει πολύ στα μακαρόνια και φυσικά την κοπανιστή, ένα αγαπημένο προϊόν.
Το Τυροβόλι. Αγρελωπό, Λαγκάδα Χίος, τηλ. 69-55.02.57.32
Το Πατροπαράδοτο - Τα νόστιμα παστέλια της Χίου
Υπάρχουν προϊόντα που δεν είναι απλώς μέρος της τοπικής γαστρονομίας· κουβαλούν μαζί τους μια ολόκληρη οικογενειακή ιστορία. Ένα από αυτά είναι το Πατροπαράδοτο, τα παραδοσιακά παστέλια Χίου των Αφοί Πρωάκη, στο Νεοχώρι. Η ιστορία της οικογένειας με το παστέλι ξεκινά, σύμφωνα με την ίδια την επιχείρηση, ήδη από τον 18ο αιώνα, όταν οι πρόγονοί της παρασκεύαζαν παστέλι για τα πανηγύρια του νησιού. Η παράδοση πέρασε από γενιά σε γενιά, μέχρι που το 1995 πήρε τη μορφή οργανωμένης επιχείρησης.
Η εικόνα του παλιού «παστελά», που πήγαινε από γιορτή σε γιορτή πουλώντας το προϊόν του, αποτελεί ουσιαστικά την αφετηρία της σημερινής παραγωγής. Από εκείνη τη μικρή, χειροποίητη δραστηριότητα δημιουργήθηκε σταδιακά μια σύγχρονη μονάδα παραγωγής, χωρίς όμως να χαθεί ο παραδοσιακός χαρακτήρας του προϊόντος. Το 2006 η επιχείρηση μεταφέρθηκε σε νέες εγκαταστάσεις 500 τ.μ., ενώ από το 2015 βρίσκεται στα χέρια της Κλειώς και του Κωνσταντίνου Πρωάκη.
Το βασικό προϊόν παραμένει το παραδοσιακό παστέλι, με το σουσάμι και το μέλι να αποτελούν τον πυρήνα μιας συνταγής που έχει διατηρηθεί στον χρόνο. Η σύγχρονη παραγωγή, ωστόσο, έχει ανοίξει τον δρόμο για περισσότερες γεύσεις και συνδυασμούς, όπως παστέλια με σουσάμι, φιστίκι και αμύγδαλο. Αυτό βέβαια που δοκίμασα και ξετρελάθηκα ήταν το μαντολάτο με μανταρίνι Χίου.
Πατροπαράδοτο παστέλι, Νεοχώρι, Χίος, τηλ. 69-74.49.25.34
Διάβασε ακόμη:
