Υπάρχουν άνθρωποι που, όσο τους ακούς να μιλούν, αντιλαμβάνεσαι ότι πίσω από τις επιχειρήσεις που δημιούργησαν υπάρχει μια ιδέα πολύ μεγαλύτερη από ένα προϊόν ή ένα brand. Ο Νίκος Κουτσιανάς είναι ένας από αυτούς.
Φαρμακοποιός, μελισσοκόμος, δημιουργός -μαζί με τη σύζυγό του Νίκη Κουτσιανά- της APIVITA και στη συνέχεια της Symbeeosis, έχει περάσει περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δουλεύοντας με την ελληνική φύση, τα βότανα και τη μέλισσα.
Σήμερα ένα μεγάλο μέρος αυτής της διαδρομής αποκτά χειροπιαστή μορφή σε έναν ιδιαίτερο τόπο στην Παιανία. Στη θέση Σπηλιά, πάνω σε μια πλαγιά της ανατολικής Αττικής, βρίσκεται ο πρότυπος βοτανικός κήπος της Hippocrates for Life. Ένας κήπος που δεν σχεδιάστηκε απλώς για να συγκεντρώσει όμορφα ή αρωματικά φυτά. Δημιουργήθηκε ως ένας ζωντανός χώρος γνώσης γύρω από φυτά που συναντάμε στα Ιπποκρατικά κείμενα, ανάμεσά τους φαρμακευτικά και αρωματικά είδη, αλλά και σπάνια ή απειλούμενα φυτά.
Ο Ιπποκράτης αναφέρεται στα έργα του σε περίπου 270 είδη φυτών, πολλά από τα οποία συνδέονται όχι μόνο με τις θεραπευτικές πρακτικές της εποχής του αλλά και με τη διατροφή και την καθημερινή ευεξία. Αυτή ακριβώς τη γνώση θέλει ο Νίκος Κουτσιανάς να ξαναφέρει στο προσκήνιο – όχι σαν ένα νοσταλγικό ταξίδι στην αρχαιότητα, αλλά ως αφετηρία για να δούμε αλλιώς τη σχέση μας με τη φύση και το φαγητό.
Η κουβέντα μας ξεκινά περιδιαβαίνοντας τον χώρο. Σταματά διαρκώς. Για να μου δείξει ένα βότανο, ένα λουλούδι, ένα αρωματικό φυτό. Θυμάται πότε φυτεύτηκε το καθένα, πώς μεγάλωσε, τι άλλαξε γύρω του. Για εκείνον ο κήπος δεν είναι ντεκόρ. Είναι τρόπος ζωής.
Και κάπως έτσι, ξεκινώντας από τα φυτά, η συζήτηση φτάνει πολύ γρήγορα στη διατροφή, στη μακροζωία, στις πόλεις όπου ζούμε κλεισμένοι μέσα και σε μια αρχαία ιδέα που εκείνος πιστεύει ότι εξακολουθεί να έχει αξία: ότι ο άνθρωπος χρειάζεται να ξαναβρεί το μέτρο και τη σχέση του με τη φύση.
Πότε ξεκίνησε η δική σας σχέση με αυτόν τον τόπο;
Από το 1986 βάζαμε τα μελίσσια εκεί κάτω. Τα φέρναμε από το χωριό γιατί το κλίμα ήταν ήπιο. Βλέπετε αυτούς τους σχίνους και τα πουρνάρια· υπάρχει προσωπική φροντίδα και αγάπη πίσω από αυτά.
Και από έναν τόπο όπου βάζατε μελίσσια φτάσαμε σήμερα σε έναν κήπο που συνδέεται με τον Ιπποκράτη. Τι θέλετε να πετύχετε μέσα από αυτόν;
Να μεταφέρουμε τη γνώση του Ιπποκράτη σε πρακτική βάση. Όχι να κάνουμε εκθέσεις μόνο με θέμα τα φυτά. Ο Ιπποκράτης έχει γράψει πάρα πολλά πράγματα και αυτά που πίστευε τότε σήμερα έχουμε τη δυνατότητα να τα εξετάζουμε επιστημονικά.
Σας εντυπωσιάζει ακόμη το πόσο παλιά είναι αυτή η γνώση;
Πάρα πολύ. Πρόσφατα ήμουν στη Χίο και ασχολήθηκα περισσότερο με την ιστορία της μαστίχας. Και βλέπεις ότι ο Ιπποκράτης, πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, είχε ήδη καταγράψει χρήσεις της. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλα φυτά.
Επειδή ασχολείστε τόσα χρόνια με τα βότανα, υπάρχει κάποιο που θα ξεχωρίζατε; Κάποιο που θα λέγατε ότι συμβάλλει περισσότερο στη μακροζωία;
Όχι. Δεν υπάρχει ένα βότανο. Είναι ο συνδυασμός. Και σε κάθε άνθρωπο μπορεί να είναι διαφορετικά. Δεν είμαστε όλοι ίδιοι.
Άρα είστε μάλλον επιφυλακτικός απέναντι στη σημερινή εμμονή με τη μακροζωία και τα δεκάδες συστατικά που υπόσχονται ότι θα μας χαρίσουν περισσότερα χρόνια.
Για μένα μακροζωία δεν είναι να παίρνεις 125 συστατικά σε καθημερινή βάση. Η μακροζωία είναι βιωματική ζωή. Είναι να ζεις καλά, όχι μόνο να ζεις. Το βίωμα έχει σημασία.
Τι ρόλο παίζει για εσάς η διατροφή;
Πρέπει να καταλαβαίνεις ποια είναι η διατροφική σου κατάσταση και τι πρέπει να αλλάξεις. Αυτό είναι το πιο σημαντικό. Δεν μπορεί η διατροφή σου να είναι ξεχωριστή από όλα τα υπόλοιπα.
Η σχέση με τα βότανα υπήρχε ήδη από τα πρώτα χρόνια της APIVITA, έτσι δεν είναι;
Βέβαια. Το φαρμακείο τότε ήταν βοτανάδικο. Τα φάρμακα ήταν πίσω και μπροστά ήταν τα βότανα. Μάλιστα, εγώ τότε έλεγα: «Αυτό μέσα είναι χρυσάφι!». Και πράγματι για εμάς είχαν χρυσάφι. Εκεί κάναμε κρέμες βασιλικού πολτού, σαμπουάν, πειραματιζόμασταν. Όλο αυτό ήταν η χαρά της δημιουργίας.
Άρα για εσάς προηγείται πάντα η φιλοσοφία από το προϊόν;
Οι εταιρείες του μέλλοντος δεν θα ξεκινάνε από το προϊόν. Θα ξεκινάνε από τη φιλοσοφία. Ποια φιλοσοφία έχουν, ποιες αρχές έχουν, ποια είναι η σχέση τους με την προστασία του περιβάλλοντος.
Και αυτός ο διαφορετικός τρόπος παραγωγής από πού ξεκινά;
Ξεκινάς πρώτα από το έδαφος. Βλέπεις τι είναι το έδαφος. Στις καλλιέργειες που κάναμε στον Όλυμπο δουλέψαμε με τη λογική της αναγεννητικής γεωργίας.
Έχουμε συνειδητοποιήσει πραγματικά στην Ελλάδα τον πλούτο που έχουμε στα βότανα και στα αρωματικά φυτά;
Όχι όσο θα έπρεπε. Έχουμε έναν απίστευτο φυσικό πλούτο, αλλά συνήθως τι συζητάμε εμείς οι Έλληνες; Το ένδοξο παρελθόν. Κάπου πρέπει να αφήσουμε το ένδοξο παρελθόν και να δούμε λίγο πώς καλλιεργούμε. Πώς δημιουργούμε καλύτερα προϊόντα. Δεν φτάνει να λέμε «έχουμε τα καλύτερα βότανα». Πρέπει να κάνουμε και τη δουλειά. Αγαπήστε την Ελλάδα και τη φύση!
Και ο κήπος είναι ένα κομμάτι αυτής της δουλειάς;
Ακριβώς. Η λογική δεν είναι να πούμε απλώς τι καλό είναι το φυτό. Θέλω να υπάρχει το βιωματικό στοιχείο. Να έρχονται σχολεία, άνθρωποι, ομάδες και να συνδέονται πραγματικά με τη φύση και τη γνώση. Και μετά να βλέπουμε αν αυτή η εμπειρία είχε κάποια επίδραση στη ζωή τους. Γιατί αν η γνώση μείνει μόνο πληροφορία, δεν έχει αλλάξει τίποτα.
Αυτό το “βιωματικό” το επαναλαμβάνετε συχνά. Γιατί το θεωρείτε τόσο σημαντικό;
Το μεγάλο που είπαν οι αρχαίοι ήταν «ομολογουμένως τη φύσει ζην» - να ζεις κοντά στη φύση. Πόσοι από εμάς όμως ζουν κοντά στη φύση; Κοιτάξτε εδώ. Υπάρχουν άνθρωποι που εργάζονται μέσα σε αυτόν τον χώρο και πολλές φορές τούς λέω: «Βγείτε έξω». Υπάρχουν τραπέζια, μπορούν να πάρουν τον υπολογιστή τους και να δουλέψουν έξω. Κι όμως, μένουν μέσα.
Έχουμε συνηθίσει διαφορετικά. Μεγαλώνουμε στις πόλεις, περνάμε όλη την ημέρα μέσα σε κτίρια και μπροστά σε οθόνες και κάποια στιγμή η επαφή με τη φύση παύει να είναι αυτονόητη. Πρέπει σχεδόν να κάνεις συνειδητή προσπάθεια για να ξαναβγείς έξω.
Δεν λέω να εγκαταλείψουμε τις πόλεις. Λέω να ξαναβάλουμε τη φύση μέσα στη ζωή μας.
Τι ζητάτε ουσιαστικά από έναν άνθρωπο που θέλει να συμμετάσχει στην Hippocrates for Life;
Καταρχάς δεν μετράμε πόσα μέλη έχουμε. Μετράμε πόσοι άνθρωποι ζουν διαφορετικά. Θέλουμε να μεταφερθεί μια διαχρονική γνώση στην καθημερινότητα. Να δοκιμάσουμε να αλλάξουμε μικρά πράγματα στη ζωή μας: να υιοθετήσουμε έναν πιο συνειδητό τρόπο διατροφής, να επαναφέρουμε την κίνηση, τον ρυθμό και το μέτρο στην καθημερινότητά μας, να επανασυνδεθούμε με τη φύση. Όχι θεωρητικά αλλά πρακτικά. Δεν ζητάμε τελειότητα. Ζητάμε συνέπεια.
Τελικά, ο κήπος για τον οποίο μιλούσαμε τόση ώρα δεν αφορά μόνο τα φυτά. Αφορά περισσότερο τη σχέση που έχουμε εμείς μαζί τους. Τον τρόπο που τρώμε, τον τρόπο που κινούμαστε, τον χρόνο που περνάμε έξω, τους ανθρώπους που συναντάμε, τον ρυθμό με τον οποίο ζούμε. Και ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον μήνυμα που πήρα φεύγοντας από τη συνέντευξη: ότι πριν αρχίσουμε να ψάχνουμε ένα ακόμη βότανο, ένα ακόμη συστατικό ή το επόμενο μυστικό της μακροζωίας, ίσως αξίζει πρώτα να ξανακοιτάξουμε μερικά από τα πολύ απλά πράγματα που έχουμε ήδη γύρω μας.
info
Hippocrates For Life, Θέση Σπηλιά Παιανίας, Παιανία Αττικής, Αθήνα, Τηλ: 210-6641539
Περισσότερα για την πρωτοβουλία Hippocrates for Life στο: https://hippocratesforlife.com
