Υπάρχουν κινηματογραφικές σκηνές που τις θυμόμαστε για τις ερμηνείες, τους διαλόγους και τις ανατροπές τους, αλλά υπάρχουν και κάποιες που έχουν συνδεθεί άρρηκτα με ένα φαγητό. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, ένα πιάτο καταφέρνει να γίνει τόσο αναγνωρίσιμο όσο και η ίδια η ταινία στην οποία εμφανίζεται.
Ορισμένοι σκηνοθέτες χρησιμοποιούν το φαγητό ως τρόπο να αναδείξουν την προσωπικότητα των ηρώων τους, να δημιουργήσουν ατμόσφαιρα ή να δώσουν μεγαλύτερη ένταση σε μια σκηνή. Άλλοτε λειτουργεί ως σύμβολο επιθυμίας, πειρασμού, οικογενειακής παράδοσης ή εξουσίας και άλλοτε γίνεται το επίκεντρο μιας απολαυστικής κωμικής στιγμής.
Από το «Godfather» μέχρι τα δικά μας «Χτυποκάρδια στο θρανίο», παρακάτω παρουσιάζονται δέκα πιάτα που απέκτησαν τη δική τους κινηματογραφική ιστορία, μαζί με τα βασικά υλικά τους και τον τρόπο με τον οποίο συνδέθηκαν με τις ταινίες.
Στρούντελ με μήλα - Άδωξοι μπάσταρδη (2009)
Το στρούντελ είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γλυκά της αυστριακής κουζίνας και συνδέεται ιδιαίτερα με τη γαστρονομική παράδοση της Βιέννης. Πρόκειται για ένα γλυκό με πολύ λεπτό, τραγανό φύλλο, γεμισμένο με μήλα, σταφίδες, ζάχαρη, κανέλα και βουτυρωμένη φρυγανιά ή ψίχουλα ψωμιού, που απορροφούν τους χυμούς των φρούτων. Συχνά αρωματίζεται με λεμόνι, ενώ στο σερβίρισμα συνοδεύεται από ζάχαρη άχνη, κρέμα ή σάλτσα βανίλιας. Η συγκεκριμένη λιχουδιά έχει συνδεθεί με την ευρωπαϊκή κουλτούρα των καφέ και των ζαχαροπλαστείων και αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα παραδοσιακά αυστριακά επιδόρπια.
Στην ταινία «Άδωξοι μπάσταρδη» του Κουέντιν Ταραντίνο, το στρούντελ με μήλα αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο σε μία από τις πιο ατμοσφαιρικές και φορτισμένες σκηνές της. Ο συνταγματάρχης των Ναζί, Χανς Λάντα (Κρίστοφ Βαλτς), συναντά τη Σοζάνα Ντρέιφους (Μελανί Λοράν), η οποία κρύβει την πραγματική της ταυτότητα, σε ένα παρισινό εστιατόριο. Παραγγέλνει δύο στρούντελ και επιμένει να μην ξεκινήσει να τρώει πριν φτάσει η κρέμα. Η φαινομενικά αθώα αυτή κίνηση μετατρέπεται σε ένα παιχνίδι ψυχολογικής πίεσης, καθώς ο Λάντα τρώει με χαρακτηριστική απόλαυση, ενώ η Σοζάνα προσπαθεί να διατηρήσει την ψυχραιμία της. Η ένταση κορυφώνεται όταν εκείνος σβήνει το τσιγάρο του πάνω στην κρέμα του γλυκού. Έτσι, ένα παραδοσιακό επιδόρπιο γίνεται μέρος μιας σκηνής που αποτυπώνει εξαιρετικά την απειλητική και χειριστική προσωπικότητα του χαρακτήρα.
Κανόλι - Ο Νονός (1972)
Τα κανόλι είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γλυκά της Σικελίας και έχουν συνδεθεί με την ιταλική γαστρονομική παράδοση. Φτιάχνονται από λεπτά κομμάτια ζύμης, τα οποία τυλίγονται σε κυλινδρικά μεταλλικά καλούπια, τηγανίζονται μέχρι να γίνουν τραγανά και γεμίζονται με γλυκιά κρέμα ρικότας. Η παραδοσιακή γέμιση περιλαμβάνει συνήθως ζάχαρη, ενώ συχνά εμπλουτίζεται με κομματάκια σοκολάτας, ζαχαρωμένα φρούτα ή φιστίκι. Το τελικό αποτέλεσμα συνδυάζει την τραγανή υφή του εξωτερικού περιβλήματος με την απαλή, κρεμώδη γέμιση, δημιουργώντας ένα γλυκό που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σικελικής ζαχαροπλαστικής.
Στον Νονό του Φράνσις Φορντ Κόπολα, τα κανόλι συνδέθηκαν με μία από τις πιο αναγνωρίσιμες ατάκες στην ιστορία του κινηματογράφου. Πριν ο Κλεμένζα (Ρίτσαρντ Καστελάνο) φύγει για μια αποστολή μαζί με τον Ρόκο (Τομ Ροσκάουι), η σύζυγός του τού υπενθυμίζει να μην ξεχάσει να πάρει τα κανόλι. Λίγο αργότερα, αφού ο Ρόκο σκοτώνει τον Πολί, ο Κλέμεντζα τού λέει: «Leave the gun. Take the cannoli» («Άφησε το όπλο. Πάρε τα κανόλι»). Η ατάκα, που προέκυψε ως αυτοσχεδιασμός του ηθοποιού Ρίτσαρντ Καστελάνο, συνδυάζει με χαρακτηριστικό τρόπο το μαύρο χιούμορ με τη σκληρότητα του κόσμου της μαφίας. Το γεγονός ότι ένα τόσο καθημερινό γλυκό εμφανίζεται μέσα σε μια σκηνή δολοφονίας κάνει την αντίθεση ακόμη πιο χαρακτηριστική. Τα κανόλι, από ένα οικογενειακό κέρασμα της ιταλικής παράδοσης, έγιναν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα γαστρονομικά σύμβολα του Νονού.
Σπαγγέτι με κεφτεδάκια - Η λαίδη και ο αλήτης (1955)
Τα σπαγγέτι με κεφτεδάκια είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πιάτα της ιταλοαμερικανικής κουζίνας. Συνδυάζουν μακριά ζυμαρικά, συνήθως σπαγγέτι, με σάλτσα ντομάτας και μικρά κεφτεδάκια, τα οποία παρασκευάζονται με μοσχαρίσιο κιμά, αυγό, τριμμένη φρυγανιά, κρεμμύδι, σκόρδο και αρωματικά βότανα. Συχνά σερβίρονται με τριμμένη παρμεζάνα και λίγο φρέσκο βασιλικό. Παρότι η συγκεκριμένη εκδοχή είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην Αμερική και συνδέεται με την ιταλοαμερικανική μαγειρική, έχει γίνει πλέον ένα πιάτο με διεθνή αναγνωρισιμότητα, που παραπέμπει στην απλότητα και τη ζεστασιά ενός οικογενειακού γεύματος.
Η πιο εμβληματική κινηματογραφική σύνδεση αυτού του πιάτου είναι αναμφισβήτητα η ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney, «Η Λαίδη και ο Αλήτης». Σε μία από τις πιο ρομαντικές σκηνές της ταινίας, η Λαίδη και ο Αλήτης δειπνούν έξω από ένα μικρό ιταλικό εστιατόριο, υπό τους ήχους του τραγουδιού «Bella Notte». Ο Τόνι και ο Τζο τούς σερβίρουν ένα πιάτο με σπαγγέτι και κεφτεδάκια, ενώ τα δύο σκυλάκια τρώνε το ίδιο μακαρόνι από τις αντίθετες άκρες του και καθώς πλησιάζουν ο ένας τον άλλο, καταλήγουν να ακουμπήσουν τις μουσούδες τους σε ένα τρυφερό φιλί. Η σκηνή έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες στιγμές στην ιστορία των κινουμένων σχεδίων και καθιέρωσε τα σπαγγέτι με κεφτεδάκια ως σύμβολο ρομαντισμού και τρυφερότητας.
Λουκούμι - Το χρονικό της Νάρνια: Το λιοντάρι, η μάγισσα και η ντουλάπα (2005)
Το αγαπημένο μας λουκούμι, όπως ίσως γνωρίζεις, παρασκευάζεται από ζάχαρη, νερό και άμυλο, τα οποία βράζουν μέχρι να δημιουργηθεί ένα μαλακό, ελαστικό και ελαφρώς κολλώδες μείγμα. Στη συνέχεια, αρωματίζεται με ροδόνερο, λεμόνι, φρούτα ή μαστίχα, ενώ σε αρκετές εκδοχές προστίθενται ξηροί καρποί, όπως φιστίκια Αιγίνης. Κόβεται σε μικρούς κύβους και πασπαλίζεται με ζάχαρη άχνη, ώστε τα κομμάτια να μην κολλούν μεταξύ τους. Η απαλή υφή και η έντονη γλυκύτητά του το έχουν κάνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα γλυκίσματα της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου.
Στην ταινία Το χρονικό της Νάρνια του 2005, σε σκηνοθεσία του Άντριου Άνταμσον, το λουκούμι έχει έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας. Όταν ο Έντμουντ Πέβενσι (Σκάνταρ Κέινς) συναντά τη Λευκή Μάγισσα (Τίλντα Σουίντον), εκείνη τον προσκαλεί στο έλκηθρο της και του προσφέρει ένα λουκούμι, το οποίο είναι μαγεμένο και τον κάνει να επιθυμεί ολοένα και περισσότερα. Αυτή η επιθυμία του για ακόμη περισσότερα λουκούμια τον οδηγεί να υποκύψει στις υποσχέσεις της Μάγισσας και να στραφεί εναντίον των αδελφών του. Το γλύκισμα μετατρέπεται έτσι σε σύμβολο πειρασμού και απληστίας, ενώ η χαρακτηριστική σκηνή έχει χαραχτεί στη μνήμη των θεατών ως μία από τις πιο αναγνωρίσιμες στιγμές της κινηματογραφικής μεταφοράς του έργου του C. S. Lewis.
Μπριζόλα - The Matrix (1999)
Η μπριζόλα αποτελεί ένα από τα πιο κλασικά πιάτα της διεθνούς κουζίνας και μπορεί να παρασκευαστεί από διάφορα κομμάτια μοσχαρίσιου κρέατος, ανάλογα με την επιθυμητή υφή και τον τρόπο ψησίματος. Τα βασικά υλικά για την παρασκευή της είναι το κρέας, το αλάτι και το πιπέρι, ενώ συχνά χρησιμοποιούνται βούτυρο, σκόρδο και αρωματικά βότανα για επιπλέον γεύση. Ένα από τα χαρακτηριστικά της σωστά ψημένης μπριζόλας είναι η ροδισμένη εξωτερική επιφάνεια και το ζουμερό εσωτερικό της.
Στην περίπτωση, όμως, του The Matrix, η μπριζόλα δεν έχει απλώς γαστρονομική σημασία, αλλά αποκτά φιλοσοφική διάσταση, καθώς συνδέεται με την ίδια την έννοια της πραγματικότητας και της ψευδαίσθησης. Στην ταινία επιστημονικής φαντασίας των αδελφών Γουατσόφσκι, ο Σάιφερ (Τζο Παντολιάνο) συναντά τον πράκτορα Σμιθ (Χιούγκο Γουίβινγκ) σε ένα εστιατόριο και απολαμβάνει μια ζουμερή μπριζόλα. Κατά τη διάρκεια της συζήτησής τους, αποκαλύπτει ότι γνωρίζει πολύ καλά πως το φαγητό που δοκιμάζει δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, αλλά είναι μια αίσθηση που δημιουργεί το Matrix στον εγκέφαλό του. Παρ' όλα αυτά, παραδέχεται ότι η γεύση και η απόλαυση είναι τόσο αληθινές για τις αισθήσεις του, ώστε προτιμά να ζει μέσα στην ψευδαίσθηση. Η χαρακτηριστική φράση του «Η άγνοια είναι ευτυχία» συνοψίζει τη στάση του απέναντι στην πραγματικότητα. Η μπριζόλα μετατρέπεται σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κινηματογραφικά σύμβολα της σύγκρουσης ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα.
Pastrami Sandwich - Όταν ο Χάρι γνώρισε την Σάλι (1989)
Το παστράμι είναι ένα είδος αλλαντικού από βοδινό κρέας, συνήθως από το στήθος, το οποίο αρχικά συντηρείται σε άλμη, καρυκεύεται με μπαχαρικά και στη συνέχεια καπνίζεται και μαγειρεύεται μέχρι να αποκτήσει τη χαρακτηριστική τρυφερή υφή του. Το κλασικό σάντουιτς με παστράμι αποτελεί βασικό στοιχείο της γαστρονομικής παράδοσης των delicatessen της Νέας Υόρκης. Συνήθως σερβίρεται σε ψωμί σίκαλης, με μουστάρδα και συνοδευτικά τουρσιά, ενώ η πλούσια γεύση του κρέατος είναι αυτή που το έχει κάνει ιδιαίτερα δημοφιλές. Πρόκειται για ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πιάτα της νεοϋορκέζικης κουλτούρας του street food και των delicatessen.
Στην αισθηματική κομεντί «Όταν ο Χάρι γνώρισε την Σάλι» του Ρομπ Ράινερ, το σάντουιτς με παστράμι βρίσκεται στο επίκεντρο μιας από τις πιο διάσημες σκηνές της ταινίας. Ο Χάρι και η Σάλι κάθονται στο Katz's Delicatessen της Νέας Υόρκης και τρώνε τα σάντουίτς τους, συζητώντας για τις σχέσεις και τη σεξουαλική ζωή. Ο Χάρι (Μπίλυ Κρίσταλ) έχει παραγγείλει παστράμι, ενώ η Σάλι (Μεγκ Ράιαν) τρώει σάντουιτς με γαλοπούλα. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, εκείνη προσποιείται έναν έντονο οργασμό για να του αποδείξει ότι οι γυναίκες μπορούν να προσποιηθούν την ερωτική απόλαυση. Η ατάκα μιας γυναίκας από το διπλανό τραπέζι (Θα πάρω ό,τι τρώει και εκείνη), ολοκληρώνει τη σκηνή και έχει μείνει στην ιστορία του σινεμά. Το συγκεκριμένο εστιατόριο έγινε ακόμη πιο δημοφιλές στους επισκέπτες της Νέας Υόρκης μετά την ταινία, ενώ το τραπέζι όπου γυρίστηκε η σκηνή απέκτησε το δικό του ξεχωριστό σημείο αναφοράς.
Sunday Gravy - Goodfellas (1990)
Το Sunday Gravy είναι μια παραδοσιακή σάλτσα της ιταλοαμερικανικής κουζίνας, η οποία παρασκευάζεται με ντομάτα και διάφορα είδη κρέατος που σιγομαγειρεύονται για αρκετή ώρα, μέχρι να δώσουν στη σάλτσα με πλούσια γεύση. Ανάλογα με την οικογενειακή συνταγή, μπορεί το κρέας να είναι μοσχάρι, χοιρινό, κιμάς, λουκάνικα ή άλλα κομμάτια κρέατος, ενώ η βάση της σάλτσας συνήθως αποτελείται από ντομάτα, κρεμμύδι, σκόρδο, ελαιόλαδο και μυρωδικά. Σερβίρεται συνήθως με ζυμαρικά και αποτελεί ένα χαρακτηριστικό κυριακάτικο οικογενειακό γεύμα, με έντονη συμβολική σημασία για τις ιταλοαμερικανικές οικογένειες.
Στα Goodfellas του Μάρτιν Σκορσέζε, το Sunday Gravy πρωταγωνιστεί σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές της ταινίας, η οποία διαδραματίζεται στη φυλακή. Ο Χένρι Χιλ (Ρέι Λιότα) περιγράφει πώς οι κρατούμενοι κατάφερναν να οργανώνουν πλούσια γεύματα παρά τον εγκλεισμό τους. Ο Πόλι (Πολ Σορβίνο) αναλαμβάνει την προετοιμασία του σκόρδου, κόβοντάς το με ξυραφάκι σε τόσο λεπτές φέτες που σχεδόν διαλύεται στο λάδι, ενώ ο Βίνι (Τσαρλς Σκορσέζε) φροντίζει για τη σάλτσα με τρία μικρά κρεμμύδια, μεγάλες ποσότητες ντομάτας και τρία είδη κρέατος: μοσχάρι, βοδινό και χοιρινό. Το γεύμα συμπληρώνεται με κρέας, τυριά, αλλαντικά και άλλα καλούδια που φτάνουν στους κρατούμενους. Η σκηνή είναι χαρακτηριστική γιατί παρουσιάζει τη μαφία μέσα από μια εντελώς διαφορετική καθημερινή συνήθεια: το μαγείρεμα και το κοινό τραπέζι. Το φαγητό λειτουργεί ως υπενθύμιση της οικογενειακής παράδοσης, αλλά και ως ένδειξη της ιδιαίτερης θέσης και των προνομίων που διατηρούν οι συγκεκριμένοι άνδρες ακόμη και μέσα στη φυλακή.
Μηλόπιτα - American Pie (1999)
Η μηλόπιτα αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γλυκά της αμερικανικής κουζίνας και έχει συνδεθεί με την έννοια της οικογενειακής θαλπωρής και της παραδοσιακής σπιτικής ζαχαροπλαστικής. Φτιάχνεται με τραγανή ζύμη για τάρτες ή πίτες, μέσα στην οποία τοποθετούνται κομμένα μήλα, ζάχαρη, κανέλα και βούτυρο. Συχνά προστίθεται λίγο λεμόνι ή μοσχοκάρυδο, ενώ η επιφάνειά της καλύπτεται είτε με δεύτερο φύλλο ζύμης είτε με χαρακτηριστικό πλέγμα. Ψήνεται μέχρι να ροδίσει και συνήθως σερβίρεται ζεστή, με παγωτό βανίλια ή σαντιγί. Ένα απλό, καθημερινό γλυκό που στην αμερικανική κουλτούρα έχει αποκτήσει σχεδόν συμβολική σημασία.
Στην εφηβική κωμωδία American Pie, σε σκηνοθεσία των Πολ και Κρις Γουάιτζ, η μηλόπιτα γίνεται μέρος μιας από τις πιο προκλητικές και αναγνωρίσιμες σκηνές της ταινίας. Ο Τζιμ (Τζέισον Μπιγκς), ακούει από έναν φίλο του ότι η ερωτική εμπειρία μοιάζει με μια ζεστή μηλόπιτα. Όταν επιστρέφει στο σπίτι του και βρίσκει μια φρεσκοψημένη πίτα που έχει ετοιμάσει η μητέρα του και αποφασίζει να δοκιμάσει στην πράξη τη σύγκριση, με απρόβλεπτα και ιδιαίτερα αμήχανα αποτελέσματα, όταν εμφανίζεται ο πατέρας του. Η σκηνή έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στιγμιότυπα της ταινίας και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό το χιούμορ της, μετατρέποντας ένα παραδοσιακό οικογενειακό γλυκό σε σύμβολο της εφηβικής αδεξιότητας, της περιέργειας και της σεξουαλικής αφύπνισης.
Big Kahuna Burger - Pulp Fiction (1994)
Το Big Kahuna Burger δεν είναι ένα υπαρκτό γαστρονομικό προϊόν, αλλά ένα φανταστικό μπέργκερ που δημιούργησε ο Κουέντιν Ταραντίνο και ενέταξε στο δικό του κινηματογραφικό σύμπαν. Στην ταινία αναφέρεται ως ένα χαβανέζικου στυλ μπέργκερ, ενώ παρουσιάζεται ως cheeseburger, με μπιφτέκι, ανανά, τυρί και ψωμάκι. Δεν δίνονται συγκεκριμένες πληροφορίες για την πλήρη συνταγή του ή για επιπλέον υλικά, αλλά αρκετά burger houses και σινεφίλ σεφ έχουν προσπαθήσει να αναδημιουργήσουν. Η φανταστική αλυσίδα γρήγορου φαγητού Big Kahuna εμφανίζεται και σε άλλες δημιουργίες του Ταραντίνο, αποκτώντας σταδιακά τη δική της θέση στην ποπ κουλτούρα.
Στο Pulp Fiction, το συγκεκριμένο μπέργκερ εμφανίζεται σε μια σκηνή που αναδεικνύει με χαρακτηριστικό τρόπο το σκηνοθετικό ύφος του Ταραντίνο. Ο Μπρετ (Φρανκ Γουόλεϊ) τρώει το Big Kahuna Burger στο διαμέρισμά του όταν φτάνουν ο Τζουλς (Σάμιουελ Λ. Τζάκσον) και ο Βίνσεντ (Τζον Τραβόλτα). Ο Τζουλς παρατηρεί το μπέργκερ, αναγνωρίζει τη φανταστική αλυσίδα και ζητά να δοκιμάσει μια μπουκιά, πριν ξεκινήσει μια ιδιαίτερα απειλητική συζήτηση με τον οικοδεσπότη. Η αντίθεση ανάμεσα στην καθημερινή πράξη του φαγητού και τη βίαιη εξέλιξη της σκηνής δημιουργεί μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της ταινίας. Το Big Kahuna Burger γίνεται έτσι κάτι πολύ περισσότερο από ένα φανταστικό μπέργκερ: αποτελεί μέρος της χαρακτηριστικής αισθητικής του σκηνοθέτη και της τάσης του να χρησιμοποιεί καθημερινά αντικείμενα και εμπορικά σήματα για να κάνει τις σκηνές του αξέχαστες.
Προφιτερόλ - Χτυποκάρδια στο θρανίο (1963)
Το προφιτερόλ είναι ένα από τα πιο αγαπημένα γλυκά της γαλλικής ζαχαροπλαστικής, με βάση τα μικρά σουδάκια. Η ζύμη choux παρασκευάζεται με νερό ή γάλα, βούτυρο, αλεύρι και αυγά, ενώ μετά το ψήσιμο τα σουδάκια αποκτούν ελαφριά και αέρινη υφή, αφήνοντας χώρο για τη γέμιση. Παραδοσιακά γεμίζονται με κρέμα ζαχαροπλαστικής, σαντιγί ή παγωτό βανίλια και συνήθως σερβίρονται με πλούσια σάλτσα σοκολάτας. Η επιτυχία του γλυκού βασίζεται στην αντίθεση ανάμεσα στην αφράτη ζύμη, την κρύα και κρεμώδη γέμιση και τη βελούδινη σοκολάτα. Ένα επιδόρπιο που έχει αγαπηθεί ιδιαίτερα και στην Ελλάδα, όπου αποτελεί διαχρονική επιλογή στα ζαχαροπλαστεία.
Στην ελληνική ταινία Χτυποκάρδια στο θρανίο του Αλέκου Σακελλάριου, το προφιτερόλ έγινε πρωταγωνιστής μιας από τις πιο αγαπημένες και αναγνωρίσιμες σκηνές της. Ο Γιώργος Κωνσταντίνου, στον ρόλο του καθηγητή Γιάννη Λάβδα, κατάφερε να μετατρέψει την αναφορά στο συγκεκριμένο γλυκό σε μια απολαυστική στιγμή κωμωδίας, μέσα από την ερμηνεία και τη χαρακτηριστική απάντησή του στη διόρθωση της προφοράς της λέξης: «Καλά, δε θέλω να το μάθω… θέλω να το φάω». Η σκηνή ξεχώρισε τόσο πολύ ώστε συνδέθηκε άρρηκτα με το όνομα του ηθοποιού.
Διάβασε ακόμα:
