Στην πρώτη σου επαφή με τη Σκόπελο, αυτό που κυρίως θα σε εντυπωσιάσει, είναι τα πεύκα της. Η Σκόπελος, είναι ένα απέραντο, πυκνό πευκοδάσος, το βασίλειο της Χαλέπιας Πεύκης, με το θαλερό, καταπράσινο χρώμα. Από τα δυο βουνά της, το Παλούκι και το Δελφί, 3.000.000 πεύκα κατηφορίζουν και σβήνουν μέσα στο νερό. Η ανταύγειά τους, το χρωματίζει σμαραγδένιο.
Και όμως, πριν ακόμη γνωρίσεις τη Σκόπελο, ήξερες το δαμάσκηνό της. Το πιο φημισμένο στην Ελλάδα, ολόγλυκο, αρωματικό, ψωμωμένο και ψιλόφλουδο. Μπορεί, όμως και να περάσεις μέρες εδώ, χωρίς ποτέ να συναντηθείς με τις δαμασκηνιές της, που προτιμούν τα δύσβατα υψώματα γύρω από τη Γλώσσα, την Αγία Παρασκευή και τον Καλόγηρο, στα βορειοανατολικά του νησιού, εκεί που το χώμα είναι αργιλώδες, πλούσιο σε ιχνοστοιχεία, βουνίσιο και ευάερο, με την ευεργετική θαλασσινή αύρα να παίζει τον δικό της, σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια.
Και όμως, από το πρώτο σου κιόλας γεύμα εδώ, θα το βρεις… στο πιάτο. Σε έναν μελωμένο ροφό στιφάδο, σε μια ντόπια, άγρια αίγα που μαγειρεύεται με τα γλυκά, μαύρα δαμάσκηνα, στη φακή που άμα οι Σκοπελίτες δεν έχουν ξινό, λευκό δαμάσκηνο, προτιμούν να μην τη μαγειρέψουν καθόλου.
Με το καλωσόρισμα, όλο και κάποιος θα τσουγκρίσει μαζί σου ένα αρωματικό, δυνατό τσίπουρο από τη φλούδα του φρούτου, όλο και κάποιο σπιτικό θα σε τρατάρει ένα λικεράκι και είναι σίγουρο πως η πρώτη σου γλυκιά μπουκιά εδώ, θα είναι αβγάτο, αυτό το μεγάλο λευκό δαμάσκηνο με την ψιλή φλούδα που γίνεται ονειρεμένο, φίνο γλυκό του κουταλιού.
Άμα το βάλεις στο νου σου και είναι καλοκαίρι, αξίζει τον κόπο να ανηφορίσεις στον Καλόγερο για να μη χάσεις το υπερθέαμα: 3.000 δαμασκηνιές φορτωμένες ώριμο καρπό, το μπλε, σχεδόν φλούο, καλυμένο από μια αιθέρια λευκή αύρα σαν βελούδο, να προβάλλει μέσα από το καταπράσινο της φυλλωσιάς.
Ο Θανάσης Γρυπιώτης, πρόθυμα θα σε ξεναγήσει στο βασίλειό του, που από ψηλά αγναντεύει το πέλαγος. Γιατί ο Θανάσης και η οικογένειά του είναι οι βασιλιάδες, οι μοναδικοί άρχοντες και οι μοναδικοί σοβαροί καλλιεργητές του Σκοπελίτικου δαμάσκηνου, που ταυτίζεται, τρεις γενιές τώρα, με τη ζωή και την καθημερινότητά τους.
Διακόσια χρόνια τώρα, η Σκόπελος καλλιεργεί τα δαμάσκηνά της και τα εμπορεύεται στις αγορές του κόσμου. Για να ταξιδέψει, όμως, μακριά από το νησί, το ευαίσθητο φρούτο που πήρε το όνομά του από τη Δαμασκό της Συρίας, έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος. Η αποξήρανση αποδείχτηκε ο ιδανικός, αφού συντηρεί τη θρεπτική του αξία, τις βιταμίνες Α και C, το μαγνήσιο και την κυτταρίνη, συμπυκνώνοντας ταυτόχρονα το άρωμα και τη γλύκα του.
Η παράδοση
Παλιά λοιπόν, έβαζαν τα δαμάσκηνα σε καλαμένια τελάρα ένα μέτρο επί μισό, τα άφηναν 4-5 μέρες να ρουφήξουν στη σάρκα τους τον καλοκαιριάτικο ήλιο και μετά τα φούρνιζαν στους 90 βαθμούς για 6-7 ώρες. Τα ξινά, που είναι πιο χοντρόφλουδα, είτε τα έβραζαν λίγο πρώτα είτε τα άφηναν στον ήλιο μέσα σε ζεστό νερό με ελαιόλαδο και αλάτι. Με κείνη την πρωτόλεια μέθοδο, το αποτέλεσμα δεν ήταν πάντα το ιδανικό: ενίοτε καιγόταν η φλούδα ή ξεραινόταν υπερβολικά η σάρκα.
Μέχρι το 1900, η Σκόπελος καλλιεργούσε μια ποικιλία ξινού, αγιορείτικου δαμάσκηνου. Ο Δημήτρης Κατσικόγιαννης, στην πτυχιακή του διατριβή, μας μεταφέρει πως εκείνη την περίοδο, ένας Σκοπελίτης αξιωματικός του πεζικού, ο Βαλσαμάκης, έτυχε να υπηρετεί στη Λαμία.
Εκεί, αυτός γνώρισε έναν κτηματία, που καλλιεργούσε τα δαμάσκηνα της γαλλικής Agen, ένα γλυκό σαν μέλι και αρωματικό δαμάσκηνο, το πιο φημισμένο, ακριβό και φινετσάτο της Ευρώπης. Στη γλύκα τους, ο Βαλσαμάκης, είδε… το μέλλον της Σκοπέλου. Με τέτοια γλύκα, σου λέει, αυτά θα γίνουν ανάρπαστα στον κόσμο. Ο κτηματίας τον παίδεψε, γιατί δεν του έδινε τα μπόλια αλλά τελικά ο Βαλσαμάκης τα κατάφερε να μπολιάσει τις ξινές Σκοπελίτικες. Για 3 χρόνια, τα καινούρια δέντρα έδωσαν άφθονο καρπό.
Μετά, όμως, τα κλαδιά άδειασαν. Ούτε ένα δαμάσκηνο πάνω τους. Τα δέντρα στέρεψαν. Από αυτογόνιμα που ήταν, έγιναν αυτόστειρα. Για να ξανακαρπίσουν, χρειάζονταν στο πλάι τους μια αρσενική ποικιλία. Η παραγωγή ξανάρχισε, όταν άρχισαν να μπλέκουν με τα νέα δέντρα, την αβγάτη και την ξινή ποικιλία.
Ο Θανάσης μεγάλωσε ανάμεσα στις 500 δαμασκηνιές του πατέρα του, που ήδη είχε αβγατίσει την παραγωγή που παρέλαβε από τον παππού του. Τη δαμασκηνιά την έμαθε και την αγάπησε από μικρός.
Σήμερα, καμαρώνει τα 3.000 βιολογικά δέντρα του, που λιπαίνονται μόνο με ζεόλιθο και όχι με χημικά φάρμακα, μεταφέροντας την αγάπη του για το δαμάσκηνο στην κόρη του αλλά και τον γιό του που είναι γεωπόνος και έχει βοηθήσει πολύ στο να περάσει το σκοπελίτικο δαμάσκηνο σε μια νέα, τεχνολογική εποχή, που όμως, δεν θα ταράξει την αρχέγονη νοστιμιά του.
Η μηχανική, ήπια καλλιέργεια, σε περνά στο σήμερα, με τον πιο απόλυτο σεβασμό στην παράδοση. Στα πέτρινα οικήματα του κτήματος, στεγάζονται οι πιο σύγχρονες εγκαταστάσεις.
Για την αποξήρανση, τα δαμάσκηνα χωρίζονται σε μεγέθη, μπαίνουν σε ξύλινα τελάρα και φεύγουν στους παραδοσιακούς ξυλόφουρνους ή στην κρυοξήρανση. Κάθετη, επισκέψιμη μονάδα, που επίσης συσκευάζει τα δαμάσκηνα σε μαρμελάδες και γλυκό του κουταλιού.
Ο Θανάσης, είναι η κινητή εγκυκλοπαίδεια του σκοπελίτικου δαμάσκηνου και ακόμη και αν δεν επισκεφτείς το κτήμα του, με ένα τσιπουράκι και ένα λουκούμι δαμασκηνάτο κατσικάκι, στην ταβέρνα του, τον Πλάτανο, στην παραλία της Χώρας θα σου απαντήσει όλα όσα θα ήθελες να μάθεις για το φρούτο που περιμένει, όπου να’ναι, να ανακηρυχτεί ΠΟΠ προϊόν.
Οι ποικιλίες του
Οι βασικές του ποικιλίες, λοιπόν, είναι τρεις: η ξινή αγιορείτικη, η Σκοπέλου που προήρθε από το μπόλιασμα της ξινής με την Agen, και η λευκή, στρουμπουλή αβγάτη, που κρατά από το Ασβεστοχώρι της Θεσσαλονίκης. Υπάρχουν όμως κι άλλες, σε μικρότερη κλίμακα, όπως τα «πατατάκια».
Κατά τη γνώμη μου, η ξινή, που μπορεί να αντικαταστήσει το λεμόνι σε ένα φαγητό, είναι η ιδανική για μαγείρεμα αλλά και για όσους δεν βάζουν τη ζάχαρη στη διατροφή τους.
Στη Σκόπελο, το δαμάσκηνο το λένε και κορόμηλο. Φεύγοντας, φρόντισε να φύγεις φορτωμένος, ιδιαίτερα αν είναι Αύγουστος, τότε που βγαίνουν ολόφρεσκα τα δαμάσκηνα της νέας σεζόν, που αξίζει να τα προτιμήσεις με το κουκούτσι τους, που είναι πιο νόστιμα: σκέτα, σε μαρμελάδες και κυρίως σε βαζάκι αβγάτο, που τρώγεται εθιστικά και απολαυστικά. Δώρο και δωρεά της γης του νησιού, πρωτότυπο και μοναδικό.
Δες εδώ και δυο συνταγές με δαμάσκηνο Σκοπέλου
