με μια ματιά toggle
- Νεότερες έρευνες εξετάζουν αν η επίδραση ορισμένων συμπληρωμάτων αλλάζει καθώς γερνά ο εγκέφαλος και ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός μεταβάλλεται.
- Μελέτες για τη βιταμίνη D, τα ωμέγα-3 και τη γλυκοζαμίνη έχουν εντοπίσει συσχετίσεις με ταχύτερη γνωστική έκπτωση, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα προκαλούν τη συγκεκριμένη επίδραση.
- Οι ερευνητές δεν προτείνουν τη διακοπή των συμπληρωμάτων, αλλά επισημαίνουν την ανάγκη να εξετάζεται η ηλικία και η κατάσταση του οργανισμού όταν αξιολογείται η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά τους.
Τα συμπληρώματα διατροφής έχουν συνδεθεί εδώ και χρόνια με την πρόληψη και τη διατήρηση της υγείας, όμως νέα επιστημονικά δεδομένα έρχονται να προσθέσουν μια σημαντική παράμετρο στη συζήτηση: την ηλικία.
Ο εγκέφαλος που γερνά διαφέρει από έναν νεότερο με αμέτρητους τρόπους. Ένας νεότερος εγκέφαλος είναι γενικά πιο πλαστικός, απομακρύνει αποτελεσματικότερα τα άχρηστα προϊόντα, ρυθμίζει καλύτερα τη φλεγμονή και έχει μεγαλύτερη ικανότητα να ανακάμπτει από το κυτταρικό στρες. Ένας μεγαλύτερος σε ηλικία εγκέφαλος μπορεί και πάλι να λειτουργεί εξαιρετικά καλά, αλλά διαθέτει μικρότερο βιολογικό απόθεμα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αντισταθμίσει στον ίδιο βαθμό μια διαταραχή της φυσιολογικής λειτουργίας.
Η γήρανση αλλάζει επίσης το περιβάλλον μέσα στο οποίο επεξεργάζονται τα θρεπτικά συστατικά. Ένας από τους σημαντικότερους τρόπους με τους οποίους συμβαίνει αυτό αφορά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, το περίπλοκο σύστημα ασφαλείας που περιβάλλει τα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου.
Επιτρέπει να περνούν απαραίτητες ουσίες, όπως το οξυγόνο και η γλυκόζη, ενώ ρυθμίζει αυστηρά τη διέλευση πρωτεϊνών, φλεγμονωδών μορίων, τοξινών, φαρμάκων και θρεπτικών συστατικών. Και ο φραγμός αυτός γερνά: τα κύτταρα που τον διατηρούν και οι συνδέσεις μεταξύ τους υποβαθμίζονται.
Τα συστήματα μεταφοράς που μετακινούν ουσίες προς και από τον εγκέφαλο μπορεί επίσης να αλλάξουν. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ένας «πιο διαπερατός» φραγμός. Είναι μια διαφορετική πύλη εισόδου στον εγκέφαλο.
Οι επιστήμονες διερευνούν κατά πόσο η επιδείνωση του αιματοεγκεφαλικού φραγμού συμβάλλει η ίδια στη γνωστική έκπτωση και αν η αποκατάστασή του θα μπορούσε κάποια μέρα να βοηθήσει στη διατήρηση της μνήμης.
Βιταμίνη D
Οι ερευνητές που ασχολούνται με τη γνωστική λειτουργία ενδιαφέρονται εδώ και χρόνια για τη βιταμίνη D. Αρκετές μελέτες έχουν υποδείξει ότι οι χαμηλές συγκεντρώσεις βιταμίνης D στο αίμα και η χαμηλή διατροφική πρόσληψή της συνδέονται με επιταχυνόμενη γνωστική έκπτωση. Υπήρχε η ελπίδα ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως συμπλήρωμα για να επιβραδύνει ή ακόμη και να σταματήσει την έκπτωση, όμως οι μελέτες έχουν δώσει μεικτά αποτελέσματα. Πολλές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν έχει κάποια επίδραση.
Σε μια μεγάλη μελέτη πραγματικών συνθηκών, που δημοσιεύθηκε στο διαδικτυακό επιστημονικό περιοδικό BMJ Open, οι ερευνητές παρακολούθησαν 5.065 Αμερικανούς με μέση ηλικία 67 ετών. Περίπου το 40% των συμμετεχόντων χρησιμοποιούσε συμπληρώματα βιταμίνης D.
Αυτό που διαπιστώθηκε ήταν ότι όσοι έπαιρναν συμπληρώματα βιταμίνης D παρουσίαζαν ελαφρώς ταχύτερη επιδείνωση της συνολικής γνωστικής λειτουργίας και της εκτελεστικής λειτουργίας σε διάστημα έξι ετών. Η συσχέτιση αυτή αφορούσε μόνο τα άτομα που είχαν ήδη φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D, όχι εκείνα με ανεπάρκεια ή ανεπαρκή επίπεδα.
Η υπόθεση των ερευνητών είναι ότι η επιπλέον βιταμίνη D θα μπορούσε να επηρεάζει τη μοριακή σηματοδότηση στον εγκέφαλο με τρόπο που αυξάνει την παραγωγή ή τη συσσώρευση πλακών β-αμυλοειδούς, οι οποίες συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Η Marion Nestle, ομότιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, τόνισε ότι τα συμπληρώματα μπορεί να βελτιώνουν ορισμένους βιοχημικούς δείκτες στο αίμα. Ωστόσο, οι επιδράσεις τους στα πραγματικά επίπεδα ορμονών (και το τι σημαίνουν αυτές οι αλλαγές από φυσιολογική άποψη) είναι πιο περίπλοκες. Και τα συμπληρώματα δεν είναι η μόνη επιλογή. Οι άνθρωποι μπορούν επίσης να προσλαμβάνουν βιταμίνη D μέσω της τροφής και του ηλιακού φωτός.
Ιχθυέλαιο και ωμέγα-3
Οι επιστήμονες έχουν εδώ και καιρό λόγους να πιστεύουν ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά που καταναλώνονται στο πλαίσιο μιας διατροφής πλούσιας σε ψάρια είναι καλά για τον εγκέφαλο. Τα συμπληρώματα ωμέγα-3, όμως, έχουν αποδειχθεί πολύ λιγότερο αποτελεσματικά.
Μελέτες δεν έχουν καταφέρει να βρουν τα γνωστικά οφέλη που πολλοί ήλπιζαν ότι θα προσέφερε ένα καθημερινό χάπι ιχθυελαίου. Παρόλα αυτά, τα συμπληρώματα αυτά θεωρούνταν γενικά ακίνδυνα. Μια νέα ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Prevention of Alzheimer’s Disease, περιπλέκει αυτή την εικόνα.
Η ανάλυση χρησιμοποίησε διαχρονικά δεδομένα από την Πρωτοβουλία Νευροαπεικόνισης της Νόσου Alzheimer (Alzheimer’s Disease Neuroimaging Initiative), ένα αποθετήριο που χρηματοδοτείται από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ και περιλαμβάνει πληροφορίες για ενήλικες ηλικίας 55 έως 90 ετών, από γνωστικά υγιείς έως άτομα με σημαντική νόσο.
Οι ερευνητές συνέκριναν 273 χρήστες συμπληρωμάτων ωμέγα-3 με 546 μη χρήστες, με διάμεση περίοδο παρακολούθησης πέντε ετών, και διαπίστωσαν ότι όσοι χρησιμοποιούσαν συμπληρώματα ωμέγα-3 παρουσίαζαν ταχύτερη γνωστική έκπτωση σε τρεις τυποποιημένες κλινικές κλίμακες. Οι κλίμακες μετρούσαν στοιχεία, όπως ο προσανατολισμός, η προσοχή, η μνήμη και η γλώσσα, καθώς και η ικανότητα επεξεργασίας οπτικοχωρικών πληροφοριών. Όπως και στην περίπτωση της βιταμίνης D, η μελέτη δείχνει συσχέτιση και όχι σχέση αιτίας - αποτελέσματος.
Μια πιθανή εξήγηση που έδωσαν οι ερευνητές αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί ενέργεια. Οι χρήστες συμπληρωμάτων ωμέγα-3 εμφάνισαν χαμηλότερο μεταβολισμό γλυκόζης σε εγκεφαλικές περιοχές ευάλωτες στη νόσο Αλτσχάιμερ, γεγονός που εξηγούσε εν μέρει τη συσχέτιση με την ταχύτερη γνωστική έκπτωση. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι αυτό θα μπορούσε να αντανακλά προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο τα εγκεφαλικά κύτταρα επικοινωνούν και λειτουργούν.
Ο Onder Albayram, αναπληρωτής καθηγητής νευροπαθολογίας και νευροεπιστήμης στο Medical University of South Carolina, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη του Journal of Prevention of Alzheimer’s Disease, έχει παρατηρήσει μια παρόμοια ανησυχητική συσχέτιση ανάμεσα στα συμπληρώματα ιχθυελαίου και στην πιο αργή αποκατάσταση μετά από εγκεφαλική βλάβη στη δική του έρευνα.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Cell Reports, ο Albayram και οι συνεργάτες του εξέτασαν ποντίκια, ανθρώπινα κύτταρα και ανθρώπινα ιατρικά αρχεία και διαπίστωσαν ότι και στις τρεις περιπτώσεις υπήρχαν ενδείξεις πως ένα συστατικό του ιχθυελαίου μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την επούλωση.
Μια πιθανή εξήγηση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στον μεταβαλλόμενο μεταβολισμό του εγκεφάλου. Όταν ο εγκέφαλος τραυματίζεται ή νοσεί, οι ενεργειακές του απαιτήσεις μεταβάλλονται, γεγονός που ενδέχεται να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνεται στα λιπαρά και σε άλλα θρεπτικά συστατικά.
Ένα συμπλήρωμα που φαίνεται αβλαβές ή ακόμη και ωφέλιμο υπό φυσιολογικές συνθήκες μπορεί να μη συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε έναν εγκέφαλο που βρίσκεται υπό πίεση. Ο εγκέφαλος δεν παραμένει μεταβολικά στατικός σε όλη τη διάρκεια της ζωής, ούτε είναι απαραίτητο να παραμένουν σταθερές οι επιδράσεις ενός συμπληρώματος. Το βιολογικό περιβάλλον στο οποίο δρα ένα συμπλήρωμα δεν είναι ίδιο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Γλυκοζαμίνη
Η γλυκοζαμίνη, η οποία εδώ και χρόνια συγκαταλέγεται στα δημοφιλέστερα συμπληρώματα, χρησιμοποιείται κυρίως από μεσήλικες και ηλικιωμένους. Συνήθως παρασκευάζεται από κελύφη οστρακοειδών ή παράγεται συνθετικά. Αυτή η ουσία αποτελεί δομικό συστατικό μορίων που βρίσκονται στον χόνδρο και στους αρθρικούς ιστούς και λαμβάνεται κυρίως από ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα, προκειμένου να μειώσει τον πόνο στις αρθρώσεις ή να επιβραδύνει την καταστροφή του χόνδρου. Τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητά της είναι μεικτά, καθώς ορισμένες μελέτες δείχνουν μέτρια βελτίωση του πόνου, ενώ άλλες δεν βρίσκουν όφελος.
Αρχικά, οι ερευνητές μελέτησαν μοντέλα ποντικών με νόσο Αλτσχάιμερ. Διαπίστωσαν ότι οι εγκέφαλοι των ζώων παρήγαγαν ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα γλυκανών, των σύνθετων δομών σακχάρων που είναι συνδεδεμένες με πρωτεΐνες και άλλα μόρια. Όταν οι ερευνητές επιβράδυναν γενετικά αυτή τη διαδικασία, τα ποντίκια είχαν καλύτερες επιδόσεις στα γνωστικά τεστ. Όταν την ενίσχυσαν προς την αντίθετη κατεύθυνση, χορηγώντας στα ποντίκια γλυκοζαμίνη από το στόμα, τα γνωστικά τους προβλήματα επιδεινώθηκαν.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές εξέτασαν ανθρώπινους εγκεφάλους μετά θάνατον. Βρήκαν το ίδιο γενικό φαινόμενο: οι εγκέφαλοι ανθρώπων με Αλτσχάιμερ περιείχαν σημαντικά περισσότερες γλυκάνες από τους υγιείς εγκεφάλους. Στη φαιά ουσία, αυτά τα σάκχαρα έτειναν επίσης να γίνονται περισσότερα όσο προχωρούσε η νόσος. Αυτό υποδήλωνε ότι το φαινόμενο που είχαν παρατηρήσει στα ποντίκια υπήρχε και στους ανθρώπους με Αλτσχάιμερ.
Τέλος, στράφηκαν στα ηλεκτρονικά αρχεία υγείας, εξετάζοντας αν τα άτομα που έπαιρναν συμπληρώματα γλυκοζαμίνης εμφάνιζαν αντίστοιχο μοτίβο στον πραγματικό κόσμο. Η χρήση γλυκοζαμίνης συνδεόταν με περίπου 25% μεγαλύτερη πιθανότητα μετάβασης από την ήπια γνωστική διαταραχή στη νόσο Αλτσχάιμερ ή σε συναφή μορφή άνοιας. Παράλληλα, μεταξύ ασθενών που είχαν ήδη Αλτσχάιμερ ή άνοια, η χρήση γλυκοζαμίνης συνδεόταν με περίπου 25% υψηλότερο ποσοστό θανάτου.
Οι ερευνητές εντόπισαν τη χρήση συμπληρωμάτων μέσα από σημειώσεις γιατρών και αρχεία συνταγογράφησης στα ηλεκτρονικά αρχεία υγείας. Επομένως, η χρήση που δεν είχε καταγραφεί μπορεί να είχε παραλειφθεί, ενώ άλλες διαφορές μεταξύ χρηστών και μη χρηστών θα μπορούσαν να εξηγούν μέρος της συσχέτισης.
H γλυκοζαμίνη μπορεί να επιδεινώνει την παθολογική συσσώρευση σακχάρων πάνω σε πρωτεΐνες στον εγκέφαλο των ανθρώπων με Αλτσχάιμερ, διαταράσσοντας τη λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων. Μάλιστα, μέρος αυτής της επίδρασης μπορεί να σχετίζεται με την εξασθένηση του αιματοεγκεφαλικού φραγμού.
Θα πρέπει αυτά τα συμπληρώματα να αποφεύγονται τελικά;
Κανένα από αυτά τα ευρήματα δεν είναι από μόνο του καταληκτικό. Τρία σήματα που αφορούν εντελώς διαφορετικές ενώσεις δεν αποτελούν απόδειξη ενός κοινού μηχανισμού γήρανσης. Οι χρήστες συμπληρωμάτων διαφέρουν από τους μη χρήστες ως προς το εισόδημα, την εκπαίδευση και τις συμπεριφορές που σχετίζονται με την υγεία.
Οι άνθρωποι μπορεί να αρχίζουν να παίρνουν συμπληρώματα επειδή ήδη εμφανίζουν συμπτώματα. Οι δόσεις και οι μορφές των σκευασμάτων ποικίλλουν. Η αυτοαναφερόμενη χρήση συμπληρωμάτων μπορεί να είναι ανακριβής. Και τα μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ σε ποντίκια δεν είναι άνθρωποι.
Για αυτούς τους λόγους, οι ερευνητές δεν προτείνουν στους ηλικιωμένους να σταματήσουν να παίρνουν κάποιο από αυτά τα συμπληρώματα. Υποστηρίζουν όμως ότι τα ευρήματα αποκαλύπτουν ένα τυφλό σημείο στον τρόπο με τον οποίο συχνά μελετώνται και προωθούνται τα συμπληρώματα, ένα ζήτημα που υπερβαίνει τη βιταμίνη D, το ιχθυέλαιο και τη γλυκοζαμίνη.
Πηγή: The Washington Post
Διάβασε ακόμα:
