Γεννημένος στην Αμερική και μεγαλωμένος στην Κάλυμνο, ο Μιχάλης Μάρθας έφυγε από το νησί για να χαράξει τη δική του επαγγελματική πορεία, περνώντας από σημαντικές κουζίνες του εξωτερικού, όπως το Fat Duck και το Waterside Inn στην Αγγλία ή το Daniel Berlin Krog στη Σουηδία. Αυτό που αναζητούσε, ωστόσο, δεν ήταν απλώς νέες συνταγές και τεχνικές, αλλά η γνωριμία με διαφορετικές κουλτούρες και ο τρόπος με τον οποίο κάθε τόπος αντιμετωπίζει και αξιοποιεί την πρώτη ύλη.

Μέσα από αυτές τις εμπειρίες γνώρισε στην πράξη τη φιλοσοφία του low waste, πολύ πριν γίνει τάση. Στη συζήτησή του με την Ιώννα Σταμούλου για το νέο επεισόδιο του podcast «Έχω ένα μυστικό» θυμάται κουζίνες όπου τίποτα δεν πήγαινε χαμένο, ενώ ακόμη και το φαγητό του προσωπικού προερχόταν από ποιοτικές πρώτες ύλες που περίσσευαν από την προετοιμασία των πιάτων. Μια νοοτροπία που, όπως εξηγεί, υπήρχε ανέκαθεν στην παραδοσιακή κουζίνα των νησιών. Το ψωμί που περίσσευε αξιοποιούνταν σε άλλες παρασκευές και τα διαθέσιμα υλικά συντηρούνταν, ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες όλου του χρόνου.

Η επιστροφή στην Κάλυμνο και η δημιουργία του Καπάδικου

Η επιστροφή στο νησί δεν ήταν αυτονόητη απόφαση. Έπειτα από χρόνια έντονης επαγγελματικής δραστηριότητας, ο Μιχάλης σκεφτόταν να κάνει μια παύση από τη μαγειρική. Η στήριξη, όμως, των συνεργατών, της ομάδας και της οικογένειάς του τον οδήγησε τελικά στην ιδέα να δημιουργήσει κάτι δικό του. Επέστρεψε στην Κάλυμνο, αναζητώντας τον κατάλληλο χώρο, μέχρι που βρέθηκε σε ένα σημείο γεμάτο προσωπικές αναμνήσεις: εκεί όπου είχε κάνει τα πρώτα του μπάνια και είχε ζήσει τα πρώτα σημαντικά βιώματα της ζωής του.

Έμενε να βρει το όνομα. Σκεπτόμενος τι ήταν πραγματικά πολύτιμο για το νησί, κατέληξε στο καπάδικο, ένα είδος σφουγγαριού που συνδέθηκε με την ανάπτυξη της σπογγαλιείας και οικονομίας. Έτσι γεννήθηκε το Καπάδικο, με την επιθυμία να αποτελέσει και το ίδιο ένα πολύτιμο κομμάτι της γαστρονομικής ταυτότητας του νησιού.

Η κουζίνα του εστιατορίου αντλεί έμπνευση από τις συνταγές της γιαγιάς και της μητέρας του, αλλά και από τις γεύσεις με τις οποίες μεγάλωσε. Στόχος του δεν είναι να αναπαράγει πιστά την παράδοση, αλλά να την προσεγγίσει με σύγχρονες τεχνικές, διατηρώντας αναγνωρίσιμη τη γεύση της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το γιουβαρλάκι του, που συνδυάζει αναμνήσεις από τα ντολμαδάκια της γιαγιάς του με τη γεύση του αυγολέμονου. 

Το ψάρι και η «μουστάρδα της θάλασσας»

Το ψάρι έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη μαγειρική του, όχι μόνο επειδή αποτελεί μια από τις αγαπημένες του τροφές, αλλά και επειδή απαιτεί γνώση και σεβασμό. Η εποχικότητα, οι περίοδοι αναπαραγωγής και η προστασία του θαλάσσιου οικοσυστήματος καθορίζουν τις επιλογές του. Όπως εξηγεί, δεν είναι απαραίτητο ένα εστιατόριο να διαθέτει κάθε ψάρι όλο τον χρόνο. Αντίθετα, θεωρεί σημαντικό να προσαρμόζεται σε όσα πραγματικά προσφέρει η θάλασσα.

Ιδιαίτερη θέση στην κουζίνα του έχει η ωρίμαση και η συντήρηση του ψαριού. Δουλεύει τόσο με φρέσκα όσο και με ωριμασμένα ψάρια, όπως μαγιάτικο, τόνο και ξιφία, ενώ αξιοποιεί και μικρότερα είδη, όπως σαρδέλες και γαύρο, όταν υπάρχει διαθεσιμότητα. Μάλιστα, έχει διαπιστώσει ότι αρκετοί πελάτες του προτιμούν πλέον το ωριμασμένο ψάρι, αφού πρώτα εξοικειώθηκαν με τη διαφορετική γεύση και υφή του.

Για τον ίδιο, η σωστή ωρίμαση μπορεί να αναδείξει την πρώτη ύλη, αρκεί να υπάρχει τεχνογνωσία και απόλυτη προσοχή στην ασφάλεια. Προτιμά να σερβίρει το ψάρι απλά, με λίγο φρέσκο λεμόνι και εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, ώστε να πρωταγωνιστεί η ίδια η γεύση του. Παράλληλα, αξιοποιεί ολόκληρο το ψάρι, μετατρέποντας ακόμη και τα κόκαλα σε σκόνη, την οποία χρησιμοποιεί για να δώσει σώμα και κολλαγόνο σε σάλτσες και σούπες.

Όσο για το μάθημα που κρατά από τη διαδρομή του, αυτό είναι το «less is more». Μια φιλοσοφία που συνοψίζει και όσα θέλει να εκφράσει μέσα από το Καπάδικο: μια σύγχρονη κουζίνα με βαθιές ρίζες στην Κάλυμνο.

Άκουσε εδώ όλο το επεισόδιο: