με μια ματιά toggle
- Ερευνητική ομάδα μελετά το μελεκούνι ως ενιαίο τρόφιμο, εξετάζοντας τη διατροφική του σύσταση και τις πιθανές λειτουργικές του ιδιότητες.
- Ο συνδυασμός των φυσικών συστατικών του είναι αυτός που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους επιστήμονες, με προηγούμενες έρευνες να έχουν εξετάσει μεταξύ άλλων τη σχέση του σουσαμιού με την αποκατάσταση μετά την άσκηση.
- Το μελεκούνι δεν αποτελεί μόνο χαρακτηριστικό προϊόν της Ρόδου και προϊόν ΠΓΕ, αλλά και ζωντανό κομμάτι της τοπικής παράδοσης, που συνεχίζει να παρασκευάζεται και να προσφέρεται σε σημαντικές στιγμές της ζωής των κατοίκων του νησιού.
Για τους Ροδίτες είναι πολύ περισσότερο από ένα γλυκό. Το μελεκούνι είναι συνδεδεμένο με γάμους, βαφτίσεις, γιορτές και οικογενειακές συγκεντρώσεις, ενώ η παρασκευή του αποτελεί μια παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά. Τώρα, το χαρακτηριστικό ροδίτικο έδεσμα αποκτά και επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς Έλληνες ερευνητές θέλουν να εξετάσουν συστηματικά τη διατροφική του αξία και τις πιθανές ευεργετικές του ιδιότητες.
Η έρευνα βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της προετοιμασίας, όμως η ιδέα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: να μελετηθεί το μελεκούνι όχι απλώς ως ένα παραδοσιακό γλύκισμα, αλλά ως ένα σύνθετο τρόφιμο, στο οποίο τα φυσικά συστατικά λειτουργούν συνδυαστικά.
Από την παράδοση στην επιστήμη
Η διαιτολόγος - διατροφολόγος Ελευθερία Κυπριώτη, που συμμετέχει στην ερευνητική ομάδα, έχει ασχοληθεί με το μελεκούνι ήδη από τα χρόνια της πτυχιακής της εργασίας. Σήμερα, μαζί με την ομάδα της, έχει υποβάλει προς έγκριση ερευνητικό πρωτόκολλο για τη διεξαγωγή διδακτορικής διατριβής.
Βασικός στόχος είναι να εξεταστεί για πρώτη φορά διεθνώς το μελεκούνι ως ένα ενιαίο παραδοσιακό τρόφιμο και όχι να μελετηθούν ξεχωριστά μόνο το μέλι, το σουσάμι ή οι ξηροί καρποί που περιέχει. «Το μελεκούνι δεν είναι απλώς ένα υγιεινό σνακ ή ένα ακόμη παραδοσιακό γλύκισμα για εμάς στη Ρόδο. Είναι ο ίδιος ο τόπος μας, οι αναμνήσεις μας και ένα ζωντανό κομμάτι της πολιτισμικής μας κληρονομιάς», τόνισε χαρακτηριστικά η κ. Κυπριώτη σε δηλώσεις της στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Το ενδιαφέρον των ερευνητών στρέφεται ειδικότερα σε ανθρώπους που καταπονούν έντονα τον οργανισμό τους, όπως αθλητές ή άτομα με αυξημένες ενεργειακές ανάγκες. Η μελέτη θα επιχειρήσει να διαπιστώσει αν η κατανάλωσή του ροδίτικου γλυκού μπορεί να σχετίζεται με την αποκατάσταση μετά από έντονη σωματική δραστηριότητα και με αλλαγές σε συγκεκριμένους βιολογικούς δείκτες.
Ένα γλυκό που έχει θέση σε κάθε μεγάλη στιγμή
Στη Ρόδο, το μελεκούνι έχει μια ξεχωριστή θέση στην τοπική γαστρονομική παράδοση. Παραδοσιακά προσφέρεται σε γάμους και βαφτίσεις, αλλά και σε γιορτές και οικογενειακά τραπέζια. Η παρουσία του δεν περιορίζεται, επομένως, στη γεύση. Είναι μέρος ενός ολόκληρου τελετουργικού που συνδέει το φαγητό με την κοινωνική ζωή του νησιού.
Η ίδια η παρασκευή του είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, εμπειρία και συνεργασία. Σε χωριά της Ρόδου η προετοιμασία του μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να αποτελεί μια συλλογική υπόθεση, με τις γυναίκες να συγκεντρώνονται γύρω από το μεγάλο καζάνι για να ετοιμάσουν το μείγμα.
Το μέλι θερμαίνεται μέχρι να αποκτήσει την κατάλληλη πυκνότητα και στη συνέχεια προστίθεται το καβουρδισμένο σουσάμι, μαζί με αμύγδαλα και αρωματικά όπως κανέλα, γαρίφαλο και ξύσμα εσπεριδοειδών. Το μείγμα ανακατεύεται μέχρι να δέσει και στη συνέχεια απλώνεται, πιέζεται και κόβεται στις χαρακτηριστικές λωρίδες.
Πρόκειται για μια διαδικασία στην οποία η τεχνική γνώση έχει εξίσου μεγάλη σημασία με τα ίδια τα υλικά. Οι λεπτομέρειες της παρασκευής μεταφέρονται προφορικά και πρακτικά από τους μεγαλύτερους στους νεότερους, διατηρώντας ζωντανή μια παράδοση αιώνων.
Τι περιέχει το μελεκούνι
Η επιστημονική έρευνα γύρω από το μελεκούνι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον εξαιτίας του συνδυασμού των συστατικών του. Το σουσάμι περιέχει λιγνάνες, ασβέστιο, μαγνήσιο και φυτικές πρωτεΐνες, ενώ αποτελεί σημαντική πηγή άλλων θρεπτικών συστατικών. Το μέλι περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, φαινολικές ενώσεις και διάφορα βιοδραστικά συστατικά που έχουν μελετηθεί για τις αντιοξειδωτικές και άλλες πιθανές βιολογικές τους δράσεις. Τα αμύγδαλα προσθέτουν φυτικές ίνες, βιταμίνη Ε και μονοακόρεστα λιπαρά, ενώ τα μπαχαρικά και τα εσπεριδοειδή συμβάλλουν επίσης με τις δικές τους ενώσεις.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα από τα σημεία που θέλουν να εξετάσουν οι ερευνητές. Όχι μόνο τα συστατικά, αλλά ο συνδυασμός τους. Στη σύγχρονη επιστήμη της διατροφής έχει αναπτυχθεί η έννοια του «διατροφικού πλέγματος» (food matrix), αλλά και η θεωρία της «διατροφικής συνέργειας» (food Synergy), που έχει συνδεθεί με την ερευνητική δουλειά του καθηγητή David Jacobs.
Η βασική ιδέα είναι ότι τα συστατικά μιας τροφής δεν λειτουργούν απαραίτητα ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Ο τρόπος με τον οποίο συνυπάρχουν μέσα σε ένα τρόφιμο μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός τα αξιοποιεί.
Στην περίπτωση του μελεκουνιού, λοιπόν, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να καταγραφεί τι προσφέρει το σουσάμι ή το μέλι ξεχωριστά. Είναι να εξεταστεί τι συμβαίνει όταν όλα αυτά τα συστατικά συνδυάζονται στην παραδοσιακή συνταγή.
Τι έχει δείξει προηγούμενη έρευνα για το σουσάμι
Το ενδιαφέρον δεν προκύπτει από το πουθενά. Προηγούμενες μελέτες έχουν εξετάσει τις επιδράσεις επιμέρους συστατικών του μελεκουνιού. Μεταξύ αυτών βρίσκεται και κλινική μελέτη των Barbosa και συνεργατών του, που δημοσιεύθηκε το 2017. Στη συγκεκριμένη έρευνα, η καθημερινή κατανάλωση σουσαμιού για 28 ημέρες από επαγγελματίες ποδοσφαιριστές συνδέθηκε με μειωμένους δείκτες οξειδωτικού στρες και μυϊκής βλάβης, καθώς και με ενδείξεις ταχύτερης αποκατάστασης μετά την άσκηση.
Η νέα ερευνητική προσπάθεια θέλει να πάει ένα βήμα παραπέρα προσπαθώντας να εξετάσει όχι ένα μόνο συστατικό, αλλά ολόκληρο το μελεκούνι όπως καταναλώνεται παραδοσιακά. Φυσικά, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα, δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα για συγκεκριμένα οφέλη του. Αυτό ακριβώς είναι και το αντικείμενο της μελέτης.
Ένα προϊόν με ΠΓΕ και μεγάλη πολιτιστική αξία
Το μελεκούνι έχει ήδη αναγνωριστεί ως προϊόν Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ), γεγονός που ενισχύει τη σύνδεσή του με τη Ρόδο και την τοπική παραγωγή. Αν στο μέλλον η επιστημονική έρευνα επιβεβαιώσει συγκεκριμένες διατροφικές ή λειτουργικές ιδιότητες, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να δώσει νέα ώθηση και στην προβολή του προϊόντος εκτός Ελλάδας.
Ωστόσο, η αξία του δε βρίσκεται μόνο στη διατροφική του σύσταση. Το μελεκούνι αποτελεί κομμάτι της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού, καθώς μαζί με τη συνταγή διατηρούνται ζωντανές οι τεχνικές, οι ιστορίες και οι κοινωνικές πρακτικές που τη συνοδεύουν.
Η σχέση της Ρόδου με το μελεκούνι παραμένει ζωντανή και μέσα από τις τοπικές γιορτές που διοργανώνονται προς τιμήν του. Στα Κοσκινού πραγματοποιείται κάθε χρόνο γιορτή αφιερωμένη στο παραδοσιακό γλύκισμα, όπου κάτοικοι και επισκέπτες μπορούν να παρακολουθήσουν την παρασκευή του και να γνωρίσουν καλύτερα την ιστορία του. Αντίστοιχη εκδήλωση πραγματοποιείται και στη Σορωνή, στο πλαίσιο του πανηγυριού του Αγίου Σύλα, στα τέλη Ιουλίου. Εκεί, η διαδικασία δεν παρουσιάζεται απλώς ως ένα κομμάτι της τοπικής κουζίνας. Είναι ένας τρόπος να συνεχιστεί μια γνώση που διαφορετικά θα κινδύνευε να χαθεί.
Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας του. Ένα γλυκό που για αιώνες βρισκόταν στα χέρια των ανθρώπων της Ρόδου, στα τραπέζια των γάμων και των γιορτών, βρίσκεται τώρα στο μικροσκόπιο των επιστημόνων. Η παράδοση και η σύγχρονη έρευνα συναντιούνται πάνω σε μια απλή, αλλά ιδιαίτερη συνταγή. Και αν η επιστήμη καταφέρει να τεκμηριώσει όσα σήμερα διερευνώνται, το μελεκούνι μπορεί να αποκτήσει έναν ακόμη ρόλο: όχι μόνο ως χαρακτηριστικό γλύκισμα, αλλά και ως ένα τρόφιμο που αξίζει να μελετηθεί σε βάθος.
Διάβασε ακόμη:
