Ο αστακός δεν είναι ένα θαλασσινό πλάσμα που περνά απαρατήρητο. Με το εντυπωσιακό του «καβούκι», τις δαγκάνες αλλά και την τιμή που συχνά τον συνοδεύει στην αγορά, κάνει εμφανίσεις σαν πραγματικός σταρ.
H ιδιομορφία του είναι πράγματι ξεχωριστή ανάμεσα στο ζωικό βασίλειο και η παρουσία του στην ανθρώπινη ιστορία είναι πιο συχνή από όσο νομίζει κανείς. Μέχρι και ολόκληρη Παγκόσμια Ημέρας αφιερωμένη σε αυτόν υπάρχει. Πώς και έτσι;
25 Σεπτεμβρίου - Παγκόσμια Ημέρα Αστακού
Η Παγκόσμια Ημέρα Αστακού συνδέεται με τους γερουσιαστές της αμερικανικής πολιτείας Μέιν, Angus King και Susan Collins, που τον Ιούλιο του 2015 κατέθεσαν στο αμερικανικό Κογκρέσο ψήφισμα για να οριστεί η 25η Σεπτεμβρίου ως «National Lobster Day», με στόχο να αναδειχθεί η ιστορική, πολιτιστική και οικονομική σημασία του αστακού στην περιοχή τους.
Υπήρχε ήδη στα γαστρονομικά κείμενα της αρχαίας Ελλάδας
Ο αστακός είχε και αυτός την τιμητική του θέση στην αρχαία μεσογειακή γαστρονομία. Ο ποιητής Αρχέστρατος, τον 4ο αιώνα π.Χ., αναφέρεται στον «ἀστακό» στο γαστρονομικό του ποίημα «Ηδυπάθεια», το οποίο σώζεται αποσπασματικά μέσω του Αθήναιου. Περιγράφει μάλιστα πού βρίσκονται τα καλύτερα δείγματα και δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ποιότητά τους, επιβεβαιώνοντας ότι αποτελούσαν εκλεκτό θαλασσινό προϊόν της εποχής.
Κάποτε θεωρούνταν «φαγητό των φτωχών»
Σήμερα μπορεί να εμφανίζεται στα πιο ακριβά μενού, όμως στην αποικιακή Νέα Αγγλία ο αστακός ήταν τόσο άφθονος ώστε δεν θεωρούνταν ιδιαίτερα εκλεκτός. Ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι προσφερόταν σε υπηρέτες και κρατούμενους, ενώ χρησιμοποιούνταν ακόμη και ως λίπασμα. Η υπεραφθονία του τον είχε μετατρέψει σε «φαγητό του φτωχού».
Η εικόνα αυτή άρχισε να αλλάζει τον 19ο αιώνα, όταν η κονσερβοποίηση και οι νέες δυνατότητες μεταφοράς επέτρεψαν στον αστακό να φτάσει στις μεγάλες πόλεις και να αποκτήσει υψηλότερη τιμή.
Δεν είναι αθάνατος
Ο αστακός συχνά περιγράφεται ως «αθάνατος», κάτι που δεν είναι σωστό. Μπορεί να ζήσει για πολλές δεκαετίες και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο αμερικανικός αστακός μπορεί να φτάσει ακόμη και περίπου τα 100 χρόνια, όμως τελικά πεθαίνει. Ένας από τους λόγους που έχει δημιουργήσει αυτόν τον μύθο είναι ότι συνεχίζει να μεγαλώνει μέσω της αλλαγής κελύφους σε όλη τη ζωή του.
Έχει μάλλον ιδιάζουσα αίσθηση του πόνου
Ο αστακός είναι από εκείνα τα ζώα που μαγειρεύονται δυστυχώς πολύ συχνά ζωντανά… Τον πόνο του, όμως, τον σκέφτηκε άραγε κανείς; Στην πραγματικότητα, ο πόνος των καρκινοειδών παραμένει ένα ανοιχτό επιστημονικό ζήτημα. Ο αστακός δεν διαθέτει εγκέφαλο και κεντρικό νευρικό σύστημα αντίστοιχο με εκείνο των σπονδυλωτών, αλλά αντίθετα, αναπτύσσει ένα δίκτυο από νευρικά γάγγλια κατανεμημένα στο σώμα του. Αυτό σημαίνει ότι ίσως και να αισθάνεται πόνο, ιδιαίτερο στη δική του εμπειρία.
Κουβαλάει τα αυγά του για σχεδόν έναν χρόνο
Η αναπαραγωγή του αστακού απαιτεί υπομονή. Η θηλυκή αμερικανική αστακοκαραβίδα μπορεί να αποθηκεύσει το σπέρμα για έως και έναν χρόνο και, αφού γονιμοποιήσει τα αυγά της, τα μεταφέρει προσαρτημένα κάτω από την ουρά της για περίπου 9 έως 11 μήνες. Ανάλογα με το μέγεθός της, μπορεί να φέρει από 5.000 έως περισσότερα από 100.000 αυγά. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα προστατεύει μέχρι να εκκολαφθούν οι προνύμφες.
Είναι το πολυτιμότερο εξαγώγιμο θαλασσινό είδος του Καναδά
Ο αστακός δεν είναι σημαντικός μόνο για το Μέιν. Στον Καναδά αποτελεί επίσης τεράστιο οικονομικό προϊόν. To 2025 ο αστακός ήταν το πολυτιμότερο καναδικό εξαγόμενο θαλασσινό είδος, με εξαγωγές αξίας περίπου 3 δισεκατομμύρια Καναδικών δολαρίων.
Έγινε πρωταγωνιστής στην ομώνυμη ταινία του Γιώργου Λάνθιμου
Στην ταινία «The Lobster» (2015) του Γιώργου Λάνθιμου, ο πρωταγωνιστής David, τον οποίο υποδύεται ο Colin Farrell, επιλέγει τον αστακό ως το ζώο στο οποίο θα ήθελε να μεταμορφωθεί, αν αποτύχει να βρει σύντροφο. Οι λόγοι που αναφέρει είναι χαρακτηριστικοί: ο αστακός μπορεί να ζήσει πάνω από 100 χρόνια, παραμένει γόνιμος και έχει «μπλε αίμα».
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει εξηγήσει ότι η επιλογή του αστακού ξεκίνησε από την αρχική ιδέα της ιστορίας και ότι αργότερα, τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του ταίριαξαν απόλυτα στον χαρακτήρα και στη θεματική της ταινίας.
Το «μπλε αίμα» του δεν είναι ακριβώς μπλε
Ο αστακός έχει συνδεθεί ιδιαίτερα με την έννοια του «μπλε αίματος», και αυτή τη φορά υπάρχει πραγματική βιολογική βάση πίσω από την έκφραση. Το αίμα του είναι άχρωμο ή σχεδόν διαφανές, αλλά όταν έρχεται σε επαφή με το οξυγόνο αποκτά γαλαζωπή απόχρωση. Ο λόγος είναι η αιμοκυανίνη, μια πρωτεΐνη που μεταφέρει οξυγόνο και περιέχει χαλκό αντί για σίδηρο, όπως η αιμοσφαιρίνη στο ανθρώπινο αίμα.
Αλλά και το χρώμα του δεν είναι μόνο κόκκινο
Ο ευρωπαϊκός αστακός, γνωστός και ως μπλε αστακός της Βρετάνης, έχει εκ του φυσικού του μπλε απόχρωση, όταν είναι ζωντανός, και αποτελεί εκλεκτό θαλασσινό είδος με μεγάλη τιμή στην αγορά. Υπάρχει όμως και ένας πολύ σπανιότερος, μπλε ηλεκτρίκ αστακός: πρόκειται για αμερικανικό αστακό με μια σπάνια γενετική παραλλαγή που επηρεάζει τις χρωστικές πρωτεΐνες του κελύφους. Υπολογίζεται ότι εμφανίζεται περίπου σε έναν στους 2 εκατομμύρια αστακούς, γι’ αυτό και όταν εντοπίζεται είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό εύρημα και καταλήγει συχνά σε ενυδρεία αντί για το πιάτο.
Μπορεί να χάσει ένα άκρο και να το ξαναβγάλει
Ο αστακός διαθέτει μια εντυπωσιακή ικανότητα αυτοπροστασίας: μπορεί να αποβάλει ένα άκρο όταν αυτό έχει τραυματιστεί ή βρίσκεται σε κίνδυνο. Στη συνέχεια, έχει τη δυνατότητα να αναγεννήσει σταδιακά ορισμένα χαμένα μέρη του σώματός του, όπως δαγκάνες, πόδια και κεραίες, μέσα από διαδοχικές αλλαγές κελύφους.
Διάβασε ακόμα:
