Στη συμβολή των οδών Μαυρομιχάλη και Σόλωνος, στα Εξάρχεια, υπάρχει ένα καφενείο που δεν μοιάζει με κανένα άλλο. Καφενείο με την πιο παλιομοδίτικη έννοια, όπου παίζει τηλεόραση μόνιμα στο βάθος, δεν έχει μενού να ξεφυλλίσεις και στο οποίο κυριαρχεί ανδροκρατία και όταν δεις μέσα γυναίκα ξέρεις ότι βρίσκεται εκεί γιατί μάλλον έχει σκοπό να γίνει «βασίλισσα» και να αιχμαλωτίσει τον βασιλιά του αντιπάλου.
Όμως αυτό το καφενείο, έχει και ένα άλλο δικό του χαρακτηριστικό. Ήδη απ’ έξω, θα παρατηρήσεις πως σε όλα τα τραπέζια υπάρχουν στρωμένες σκακιέρες με τα επιβλητικά τους πιόνια - κομμάτια, όπως λένε σωστά οι σκακιστές - που περιμένουν τον κατάλληλο θαμώνα για να τα βγάλει στη μάχη.
Το Πανελλήνιον λοιπόν δεν είναι ένα ακόμη σημείο για καφέ στο κέντρο της Αθήνας, αλλά ένα ιστορικό στέκι με ξεχωριστή προσωπικότητα, όπου οι ήχοι από τα πιόνια πάνω στις σκακιέρες, οι συζητήσεις και οι ιστορίες των θαμώνων αποτελούν μέρος της καθημερινότητας.
Δεν υπάρχει περαστικός που να μη γυρίσει το κεφάλι του να δει τι είναι αυτό το καφενείο και «τι κάνουν αυτοί μέσα;», όπως αναρωτήθηκα και εγώ την πρώτη φορά που έτυχε να περάσω απ' έξω. Πολλοί ξένοι τουρίστες μάλιστα σπεύδουν να μπουν μέσα και να ρωτήσουν, ακόμη και να παίξουν σκάκι, αν μπορούν και θέλουν, βλέποντας τη διαδικασία σαν μία ταξιδιωτική εμπειρία στην Αθήνα.
Η ιστορία του ξεκινά το μακρινό 1885, αρχικά από την οδό Εμμανουήλ Μπενάκη, στη συνέχεια στην οδό Κιάφας και από το 1991 στη διεύθυνση που το βλέπουμε μέχρι σήμερα. Η ψυχή του σήμερα είναι αδιαμφισβήτητα ο σημερινός ιδιοκτήτης, ο Γιάννης Κατσιώνης, που υποδέχεται καθημερινά δεινούς σκακιστές και μη, συζητάει και μπορεί ακόμη και να παίξει στα βιαστικά μία παρτίδα μαζί τους. Όπως μου λέει, σημαντικό ρόλο στην πορεία αυτού του ιστορικού καφενείου, είχε ο θείος του, Νίκος Αργυρόπουλος, ο οποίος εργάστηκε στο καφενείο και του μετέδωσε την τέχνη του παραδοσιακού καφέ, αλλά και τα μυστικά της φιλοξενίας των θαμώνων.
Όσο κάθεσαι στα ξύλινα τραπέζια του Πανελλήνιον γύρω σου θα σε «κοιτούν» θρύλοι του παγκόσμιου σκακιού όπως ο Μπόμπι Φίσερ, ο Μιχαήλ Ταλ, ο Ανατόλι Καρπόφ και ο Γκάρι Κασπάροφ. Κάπου ανάμεσα σε αυτούς βέβαια θα διακρίνεις από τον Καζαντζίδη μέχρι τον Κολοκοτρώνη, αλλά και αναφορές στο αγαπημένο χωριό του στην Αρκαδία, αλλά και τον λατρεμένο του Παναθηναϊκό. Γενικώς, όλη του η προσωπικότητα αποτυπώνεται στους τοίχους του καφενείου και κάπως η όλη ατμόσφαιρα σε μεταφέρει σε μια άλλη εποχή, ακόμη και αν δεν την έχεις ζήσει.
Μάλιστα, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντίθεση στην ιστορία του κύριου Γιάννη: παρότι είναι ιδιοκτήτης ενός από τα πιο γνωστά σκακιστικά στέκια της Αθήνας, ο ίδιος, όπως δηλώνει, δεν παίζει σκάκι. Παρ’ όλα αυτά, σε μία απόπειρα να βρεθούμε αντιμέτωποι σε μία σκακιέρα, κατά την επίσκεψή μου εκεί, διαπίστωσα πως δεν του είναι διόλου άγνωστο. Όπως όμως μου είπε με χιούμορ, το παιχνίδι σε απορροφά τόσο, που δύσκολα θα μπορούσε να συνδυαστεί με τη δουλειά του καφετζή.
Στο Πανελλήνιον συναντιούνται άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και επαγγελμάτων, με κοινό σημείο αναφοράς την αγάπη για το σκάκι. Άλλοι έρχονται για να παίξουν μια παρτίδα, άλλοι για να παρακολουθήσουν τους πιο έμπειρους παίκτες και κάποιοι απλώς για να πιούν τον καφέ τους και να απολαύσουν την ατμόσφαιρα.
Το καφενείο έχει συνδεθεί και με σημαντικές στιγμές της σκακιστικής ιστορίας, ενώ ανάμεσα στις ιστορίες που το συνοδεύουν ξεχωρίζει εκείνη της επίσκεψης του Ανατόλι Καρπόφ, ο οποίος φέρεται να έπαιξε ταυτόχρονα σε 30 σκακιέρες με παίκτες και τους κέρδισε όλους - «σιμουλτανέ», όπως λένε και οι σκακιστές.
«Δεν υπάρχει Αθηναίος σκακιστής που να μην έχει περάσει από το Πανελλήνιον. Μέχρι πολιτικοί, επώνυμοι, ποδοσφαιριστές, είτε ασχολούνται με το σκάκι, είτε όχι, έχουν έρθει εδώ, γιατί το Πανελλήνιον είναι ένα τοπόσημο στην Αθήνα», λέει ο κύριος Γιάννης.
Βέβαια, εκεί θα δεις να μπαίνουν άνθρωποι που είναι λίγο πολύ θαμώνες και γνωστοί μεταξύ τους. Δεν έρχονται με παρέα, αλλά μόνοι τους, αφού παρέα θα τους κάνει σίγουρα η εφημερίδα τους, η τηλεόραση που παίζει μόνιμα, ο κύριος Γιάννης ή κάποιος άλλος γνωστός στο καφενείο. Και βέβαια, αν υπάρχει όρεξη, θα έρθει και η σκακιστική αναμέτρηση.
«Το σκάκι είναι τέχνη, επιστήμη και άθλημα ταυτόχρονα και επίσης μία ενασχόληση όπου αναμετράσαι με έναν αντίπαλο στα ίσια και κυρίως με τον εαυτό σου και σίγουρα πληρώνεις για κάθε λάθος σου. Μία λανθασμένη κίνηση μπορεί να σου κοστίσει όλη την παρτίδα. Και σίγουρα, είναι εθισμός. Οι σκακιστές και οι σκακίστριες το ερωτεύονται αμετάκλητα και γι’ αυτό, έχει κοστίσει πολλά διαζύγια ζευγαριών».
Ελληνικός καφές, μπίρα και μεζές
Ο καφές βέβαια, όπως είναι απολύτως αναμενόμενο, παραμένει πιστός στην παράδοση: ελληνικός στο μπρίκι, που τον φτιάχνει με υπομονή ο κύριος Γιάννης, ενώ θα φτιάξει ακόμη στιγμιαίο και φραπέ, αν το ζητήσεις. Μην περιμένεις όμως φρέντο εσπρέσο, καπουτσίνο και τα συναφή.
Η εναλλακτική είναι η παγωμένη μπίρα ή το τσίπουρο που βέβαια δεν πάνε σκέτα. Ο κύριος Γιάννης θα ετοιμάσει είτε «μικρό», είτε «μεγάλο» μεζέ εκείνη τη στιγμή. Απλά πράγματα και εκεί: θα κόψει ψωμί μπαγκέτα, θα τυλίξει φέτες ζαμπόν και τυρί και θα τις καρφώσει με την οδοντογλυφίδα, θα περάσει κομμάτια από λουκάνικο από το τηγάνι, θα βράσει και αυγά, λίγο αγγουράκι και λίγη ντομάτα και έτοιμο.
Η σαββατιάτικη συνήθεια
Μια παρτίδα μπορεί να κρατήσει ώρες, μια συζήτηση να ξεκινήσει από μια κίνηση στη σκακιέρα και να καταλήξει σε φιλοσοφικές αναζητήσεις, ιστορίες, ακόμη και φιλικούς τσακωμούς.
Τα σαββατιάτικα απογεύματα, το Πανελλήνιον θα δεις να σφύζει από ζωή σε όλα του τα τραπέζια, αφού διοργανώνεται σκακιστικό τουρνουά, στο οποίο μπορεί να συμμετέχει όποιος θέλει, αρκεί να έχει σκακιστικό δελτίο και να ανήκει σε κάποια ομάδα. Πριν από πέντε χρόνια, μπορούσε να παίξει ο οποιοσδήποτε στο τουρνουά, όμως η Σκακιστική Ομοσπονδία είχε άλλα σχέδια και τροποποίησε τους κανόνες.
Εκεί τα πράγματα είναι ιδιαιτέρως αυστηρά. «Απαγορεύονται τα κινητά, απαγορεύεται να καπνίσεις, ακόμη και στην πόρτα, κλείνουμε ραδιόφωνα και τηλεοράσεις, δεν επιτρέπεται να μιλάει κανείς και το μόνο που ακούγεται είναι ο ήχος από τα σκακιστικά ρολόγια που χτυπούν».
Τόσο ιδιαίτερο και μέσα σε έναν δικό του κόσμο, το Πανελλήνιον είναι τελικά ένα μικρό κομμάτι της παλιάς Αθήνας που εξακολουθεί να ζει μέσα από τους ανθρώπους του.
Σκακιστικό Καφενείο Πανελλήνιον
Μαυρομιχάλη 16, Εξάρχεια
Τηλέφωνο: 210-36.34.492
Ωράριο Λειτουργίας: Δευτέρα - Πέμπτη 08:00 - 22:00, Παρασκευή 08:00 - 00:00, Σάββατο 08:00 - 23:30, Κυριακή κλειστά
Κόστος: 5-10 ευρώ / άτομο