Λίγες λέξεις έχουν ενσωματωθεί τόσο φυσικά στην καθημερινή μας γλώσσα όσο το «κέικ». Τη χρησιμοποιούμε χωρίς να τη μεταφράζουμε και χωρίς να σκεφτόμαστε ιδιαίτερα την προέλευσή της.
Και όμως, πίσω από αυτή την απλή λέξη κρύβεται μια ενδιαφέρουσα ετυμολογική και γαστρονομική ιστορία που ξεκινάει από την αρχαιότητα.
Πώς προέκυψε το σημερινό όνομα
Η αγγλική λέξη cake καταγράφεται από τις αρχές του 13ου αιώνα και προέρχεται από την παλαιά νορδική λέξη kaka, που σήμαινε «κέικ» ή ψημένο γλύκισμα. Η λέξη συνδέεται με ένα ευρύτερο γερμανικό γλωσσικό υπόβαθρο και πέρασε σταδιακά στην αγγλική, αποκτώντας με τον χρόνο τη σημασία που γνωρίζουμε σήμερα.
Η γλωσσική της διαδρομή, επομένως, δεν έχει ελληνική αφετηρία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν τα δικά τους γλυκά και ψημένα παρασκευάσματα.
Ο πλακοῦς
Στην αρχαία ελληνική γαστρονομία συναντάμε τον πλακοῦντα, μια ονομασία που συνδέεται με το «πλαξ», δηλαδή την επίπεδη επιφάνεια.
Πρόκειται για μια οικογένεια γλυκισμάτων και παρασκευασμάτων που δεν ταυτίζονται με το σημερινό κέικ, αλλά βασίζονταν σε υλικά όπως το αλεύρι, το μέλι και το τυρί και μπορούσαν να παρασκευάζονται σε στρώσεις.
Ο Αθήναιος, στο έργο του Δειπνοσοφισταί, διασώζει πλήθος αναφορών σε αρχαία γλυκίσματα και είδη πλακούντων, ενώ παραπέμπει και σε παλαιότερους συγγραφείς που ασχολήθηκαν με την τέχνη της παρασκευής τους.
Μέλι αντί για ζάχαρη και τυρί αντί για κρέμα
Ορισμένα από τα αρχαία γλυκίσματα βασίζονταν σε έναν συνδυασμό που σήμερα μας θυμίζει έντονα τυρόπιτα ή cheesecake: ζύμη, τυρί και μέλι.
Ο πλακοῦς αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι αρχαίες αναφορές περιγράφουν γλυκίσματα με επίπεδες ή διαδοχικές στρώσεις ζύμης και γέμιση από τυρί και μέλι. Ο Αθήναιος παραθέτει μάλιστα αναφορές του Αντιφάνη σε «μελότυρα», δηλαδή γλυκίσματα με τυρί και μέλι, επιβεβαιώνοντας πόσο μεγάλη ήταν η ποικιλία των γλυκών στους αρχαίους ελληνικούς κόσμους.
Ανάλογες παρασκευές δεν έμειναν περιορισμένες στον ελληνικό χώρο. Πέρασαν και στη ρωμαϊκή κουζίνα, όπου το ελληνικό πλακοῦς συνδέθηκε με το λατινικό «placenta».
Η placenta
Η ρωμαϊκή «placenta» είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια στην ιστορία του αρχαίου γλυκού. Η συνταγή έχει διασωθεί στο De Agri Cultura του Κάτωνα του Πρεσβύτερου, έργο του 2ου αιώνα π.Χ.
Η παρασκευή περιλάμβανε βάση από ζύμη και πολλές λεπτές στρώσεις ανάμεσα στις οποίες τοποθετούνταν μείγμα από τυρί και μέλι. Μετά το ψήσιμο, το γλύκισμα περιχυνόταν με μέλι.
Με τα σημερινά δεδομένα, η placenta θυμίζει περισσότερο ένα σύνθετο γλυκό ζύμης ή έναν πρόγονο ορισμένων στρωτών γλυκών παρά ένα κλασικό αφράτο κέικ.
Πότε εμφανίστηκε το αφράτο κέικ
Για αιώνες, τα γλυκά αυτά ήταν συχνά πιο συμπαγή, πιο επίπεδα και πολύ πιο κοντά στο ψωμί ή στην πίτα. Η μεγάλη αλλαγή ήρθε με την εξέλιξη της ζαχαροπλαστικής και, κυρίως, με την καλύτερη κατανόηση της διόγκωσης.
Για μεγάλο μέρος της ιστορίας, η μαγιά και ο εγκλωβισμός αέρα μέσω χτυπήματος των αυγών ήταν βασικοί τρόποι για να αποκτήσουν τα ψημένα παρασκευάσματα πιο ανάλαφρη υφή. Η εμφάνιση του μπέικιν πάουντερ τον 19ο αιώνα έκανε τη διαδικασία πολύ πιο εύκολη και πιο προβλέψιμη. Το σύγχρονο μπέικιν πάουντερ αναπτύχθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα και συνέβαλε καθοριστικά στην εξέλιξη των αφράτων κέικ, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.
Έτσι, σταδιακά, το κέικ απομακρύνθηκε από τη λογική του γλυκού ψωμιού ή της επίπεδης πίτας και απέκτησε πιο ανάλαφρη, αφράτη και ομοιόμορφη υφή.
Σήμερα, το κέικ βρίσκεται στην αποκορύφωσή του, αποτελώντας από μόνο του μια κατηγορία γλυκών, τα οποία βασίζονται στην κλασσική ιδέα αλλά δημιουργούνται με πλήθος υλικών και γευστικών συνδυασμών.
Διάβασε ακόμα:
- Εσύ ξέρεις πώς λέγεται το σάντουιτς στα ελληνικά;
- Γιαούρτι: Από πού προέρχεται η λέξη και πώς λέγεται στα ελληνικά;
- French toast: Η ιστορία και η προέλευση της διάσημης αυγοφέτας
Σου ανοίξαμε την όρεξη; Δες εδώ και μερικές νόστιμες συνταγές για κέικ
