Στον Πειραιά το μαγαζί της Ιζαμπέλας ήρθε στα τέλη του 2022, μετά τη δεύτερη καραντίνα, κι η ταμπέλα του στην είσοδο σε βάζει αμέσως στο νόημα. Είναι χειροποίητη, φιλοτεχνημένη από μια νεαρή αρμενοπούλα με τα χρώματα και τα σύμβολα της Αρμενίας. Κι όταν ανοίξεις την πόρτα και μπεις θα σε υποδεχτούν με ανοιχτές αγκάλες για αρχή και μετά από λίγο με λικέρ αρμπαρόριζα που φτιάχνουν μόνοι τους. 

Η διακόσμηση του χώρου έχει γίνει με το γούστο της Ιζαμπέλας σαν προέκταση του σπιτιού της, με πολλά σεμεδάκια, καδράκια στους τοίχους, δαντελένιες κουρτίνες και τραπεζομάντιλα με ρόδια και σταυρούς. Ο κατάλογος που θα σου φέρουν για να παραγγείλεις είναι επίσης φτιαγμένος στο χέρι όπως κι όλα τα καλά που έχει να σου προτείνει. Κι αν η Δευτέρα είναι ημέρα αργίας για το μαγαζί, δεν είναι για την Ιζαμπέλα που δεν ξεκουράζεται, αλλά προετοιμάζει τα ζυμάρια της, τα λαχματζούν και τα μαντί δηλαδή, μια δουλειά άκρως απαιτητική και κουραστική που όμως την κάνει με μεγάλη χαρά. Όμως, πριν σας μιλήσω για τα φαγητά της θέλω να σας μιλήσω για την ίδια.

Ιζαμπέλα Μπογκοσιάν 

Τη γνώρισα πριν χρόνια στο Ρέντη κατόπιν υπόδειξης της Εύας Παρακεντάκη, φίλης από την Κρήτη. Για να πάω ως εκεί μιας και δεν είχα ιδέα από την περιοχή, αφέθηκα στις οδηγίες του GPS το οποίο τελικά με έβγαλε έξω από την αυλή των θαυμάτων. Την αυλή ενός μαγαζιού που έμοιαζε να έχει αναδυθεί κατά λάθος στο ισόγειο μιας πολυκατοικίας, ανάμεσα σε συνεργεία και μηχανουργεία. 

Το μαγαζί βρισκόταν πάνω σε μια πολυσύχναστη λεωφόρο που μέρα νύχτα διασχίζανε φορτηγά και ο σύζυγος της Ιζαμπέλας ο Στέλιος το είχε ξεκινήσει σαν σουβλατζίδικο. Στην πορεία - ήταν το 2018 - η Ιζαμπέλα είπε να δοκιμάσει να φτιάχνει το φαγητό των προγόνων της και να το σερβίρει στην αυλή με τις μουριές που απλωνόταν μπροστά, γιατί εσωτερικός χώρος δεν υπήρχε. Στην αρχή την πέρασαν για τρελή όμως εκείνοι δεν άκουσαν κανέναν κι έτσι έβγαλαν τα τραπέζια τους κάτω από τις μουριές που ο Στέλιος είχε φροντίσει να μεγαλώσει και να περικυκλώσει με τριανταφυλλιές που φύτεψε με τα χέρια του και είχε στολίσει με κάμποσα χρωματιστά λαμπιόνια. Και κάπως έτσι ξεκίνησαν να το παλεύουν. Με πείσμα, αξιοπρέπεια και καθαρή καρδιά, εκείνος στην ψησταριά κι εκείνη στις κατσαρόλες της.  

Η δικιά μου Ιζαμπώ

Τη λέω Ιζαμπώ και της αρέσει πια, μάλλον το συνήθισε. Πρωτοδοκίμασα τα αρμένικα φαγάκια της αρχές καλοκαιριού, κάτω από τη δροσιά μιας τροφαντής μουριάς παρέα με φίλους αγαπημένους κι από τότε τα έβαλα, όπως κι εκείνη, στην καρδιά μου. Όχι γιατί είναι τα ωραιότερα του κόσμου, αλλά γιατί είναι φτιαγμένα με αγάπη, πολύ κόπο, αληθινό νοιάξιμο και γιατί πατάνε με το ένα πόδι στην παραδοσιακή κουζίνα της Αρμενίας και με το άλλο στην οικειότητα μιας κουζίνας που ξέρουμε όλοι από τη μαμά, τη γιαγιά, τη θεία, τη φίλη μας. Σε κάθε μπουκιά γεύεσαι την ψυχή μα κυρίως, την αλήθεια αυτής της γυναίκας που κάνει το φαί της ξεχωριστό και πεντανόστιμο. Η ίδια δεν διδάχτηκε την αρμένικη κουζίνα από τη μητέρα της, αλλά από τις θείες και τις κυρίες του συλλόγου της αρμένικης κοινότητας. Η μητέρα της αν και ήξερε να τα μαγειρεύει, στο σπίτι δεν τα έκανε ποτέ γιατί δούλευε ατελείωτες ώρες. 

Η μαγειρική δεν ήταν ούτε για την Ιζαμπέλα η αγαπημένη της ασχολία, αλλά βρήκε σε αυτήν διέξοδο μετά το θάνατο της μητέρας της. Ένιωθε πως εκείνη ήταν που της ζητούσε να της φτιάξει με τα χέρια της τα μαντί, τις παστουρμαδόπιτες και τα λαχματζούν που αγόραζαν από τα χριστουγεννιάτικα bazaar των Αρμενίων. Και έμαθε να τα φτιάχνει με τον καλύτερο τρόπο. Πιάστηκε από αυτή της την ανάγκη κι από τις πρώτες καλές κουβέντες που άκουσε για τη μαγειρικής της και σιγά σιγά εξελίχτηκε σε σπουδαία μαγείρισσα.

Ο Στέλιος της

Όμως τίποτα δεν θα κατάφερνε χωρίς τη βοήθεια και τη στήριξη του σύντροφού της Στέλιου Κοπανάκη, του Στέλιου της, όπως επιμένει να λέει σαν ρεφρέν σε κάθε πρότασή της, ο οποίος μεταξύ άλλων ζυμώνει και ψήνει τα εξαιρετικά κεμπάμπ που σερβίρουν εδώ. Τελευταία, τα Σαββατοκύριακα και μόνο, φτιάχνει και χοροβάτζ, τα μεγάλα αρμένικα σουβλάκια από κομμάτια χοιρινού και κοτόπουλου που κόβει, μαρινάρει, περνάει σε μακριές σούβλες και ψήνει στο τονίρ, ένα πήλινο αρμένικο φουρνάκι. Δέκα κομμάτια βάζει, κι όποιος προλάβει, αφού εξαφανίζονται με το που θα βγουν από τη φωτιά. Στην Αρμενία βέβαια παρόμοιοι φούρνοι είναι χτισμένοι μέσα στη γη. 

Τα ψώνια επίσης είναι αρμοδιότητα του Στέλιου. Μόνος του τρέχει στη λαϊκή, στην αγορά του Ρέντη, στο χασάπη, παντού. Το ψωμί τους, το λαβάς όπως λέγεται, το παίρνουν από τον μοναδικό αρμένικο φούρνο στην Κοκκινιά, ενώ τα κρασιά και τα ποτά τους τα προμηθεύονται από το Αραράτ που είναι αποκλειστικός εισαγωγέας ποτών από την Αρμενία. 

Και ο Αγκόπ

Στη Δραπετσώνα, η Ιζαμπέλα είναι διπλά χαρούμενη γιατί στο πλάι της έχει πλέον το γιο της τον Αγκόπ που έχει υπό την ευθύνη του το σέρβις αλλά και όλη την οργάνωση της κουζίνας και του μαγαζιού γενικότερα ώστε όλα να λειτουργούν ρολόι πια, κάτι πάνω στο οποίο υστερούσαν, λόγω της σπιτικής νοοτροπίας με την οποία ξεκίνησε. Ο Αγκόπ τα έβαλε όλα σε τάξη. 

Τι να δοκιμάσεις

Αν είσαι μυημένος στην αρμένικη κουζίνα δεν θα δυσκολευτείς να διαλέξεις. Αν όμως δεν είσαι, θα σου πω τα sos που αξίζει να δοκιμάσεις, αν και ό,τι βγαίνει από την κουζίνα είναι εξαιρετικό. Η βασιλική σούπα είναι μια ιδιαίτερη κρεατόσουπα που αποτελείται από κάτι πολύ μικρά πλιγουρένια γιουβαρλάκια, ρεβίθια, κομματάκια από μοσχαρίσιο κρέας, δυόσμο, λεμόνι και σκόρδο. 

Το χιουνκιάρ το φτιάχνουν από μελιτζάνες που ψήνει και καπνίζει ο Στέλιος στα κάρβουνα. Το σουλού μαντί, είναι μια σούπα με μαντί (ζυμαρικά σαν βαρκούλες γεμισμένα με κιμά) που φτιάχνει με τα ίδια μαντί, που κάνει και τα ψητά, μόνο που εδώ τα κλείνει για να μην ανοίξουν στο βράσιμο. Και τα μαντί του φούρνου πάντως είναι άπαιχτα!

Το ιτσλί κεφτέ εδώ το κάνουν βραστό και είναι ένας εξαιρετικός στρογγυλός πλιγουρένιος κεφτές, γεμισμένος με πικάντικο κιμά. Είναι ιδιαίτερα αφράτος κι ελαφρύς και το σερβίρουν με το κομμάτι συνοδεύοντάς τον με φέτες λεμονιού. Τώρα πια κάνουν και το κλασσικό ιτσλί κεφτέ, που τηγανίζουν και σερβίρουν με μαρμελάδα ντομάτας. 

Τα λαχματζούν της ψήνονται πάνω σε ζυμαρένια βάση που η Ιζαμπέλα ζυμώνει με γάλα και είναι σκέτη γλύκα Το ιτς, ένα πλιγούρι με πιπεριές και σιρόπι ροδιού θα το λατρέψεις, το ίδιο και τις σαλάτες της. Σίγουρα όμως θα αγαπήσεις και τα μερτζιμεκλί, τους κεφτέδες της από κόκκινη φακή και πλιγούρι. Και φυσικά τα κεμπάμπ που ζυμώνονται με φρέσκο μοσχαρίσιο κιμά και είναι σκέτος αφρός και τα χοροβάτζ -τα χειροποίητα ευμεγέθη σουβλάκια τους.  

Η γειτονιά κι η ευρύτερη περιοχή του Πειραιά γενικότερα έχει αγκαλιάσει την Ιζαμπέλα και τις νοστιμιές της, αλλά κι από την Αθήνα πηγαίνεις σχετικά εύκολα.