Στις αρχές Ιανουαρίου 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν στα Dietary Guidelines for Americans 2025-2030, μια νέα διατροφική πυραμίδα τροφίμων με κεντρικό μήνυμα «eat real food», δηλαδή «φάτε αληθινό, μη επεξεργασμένο φαγητό».
Σε αυτό το νέο μοντέλο, η πρωτεΐνη, τα γαλακτοκομικά και τα καλά λιπαρά βρίσκονται στην κορυφή, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση σε αυτά από ό,τι στο παρελθόν. Τα φρούτα και τα λαχανικά παραμένουν σημαντικά, ενώ τα δημητριακά, ιδίως τα επεξεργασμένα, και οι απλοί υδατάνθρακες έχουν υποβαθμιστεί.
Αυτές οι αλλαγές είναι μια σαφής στροφή από το αμερικανικό μοντέλο MyPlate των τελευταίων ετών, το οποίο επικεντρωνόταν σε ισορροπία και αναλογίες στο πιάτο, παρά σε ιεράρχηση ομάδων τροφίμων.
Ωστόσο, η νέα πυραμίδα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις: πολλοί ειδικοί και οργανισμοί της επιστημονικής κοινότητας εξέφρασαν ανησυχίες για τις συστάσεις γύρω από την αυξημένη έμφαση στην πρωτεΐνη και στο κόκκινο κρέας, καθώς και για το αν αυτό είναι βασισμένο σε ισχυρά επιστημονικά δεδομένα. Άλλοι κριτικοί τόνισαν ότι οι οδηγίες μπορεί να έχουν πολιτικές και οικονομικές επιρροές, και ότι η νέα δομή της πυραμίδας μπορεί να μπερδέψει το κοινό.
Συνολικά, η αλλαγή αυτή σηματοδοτεί μια από τις πιο σημαντικές μετατροπές στη δημόσια καθοδήγηση για τη διατροφή εδώ και χρόνια και, ταυτόχρονα, αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το τι πραγματικά σημαίνει «υγιεινή διατροφή» στη σύγχρονη εποχή.
Το αποτέλεσμα; Έντονες αντιδράσεις, επιστημονικές διαφωνίες και καχυποψία για το πώς και από ποιους πάρθηκαν αυτές οι αποφάσεις.
Πάντως, για τις νέες οδηγίες, το Υπουργείο υποστηρίζει ότι θέλουν να ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να τρώνε περισσότερα ολόκληρα, μη τυποποιημένα τρόφιμα και λιγότερα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα με πρόσθετα, ζάχαρη και αλάτι.
Οι αλλαγές της πυραμίδας μέχρι τώρα
Ομολογουμένως, αλλαγές στη διατροφική πυραμίδα δεν γίνονται πολύ συχνά. Η τελευταία σημαντική αλλαγή έγινε το 2011, όταν η κλασική διατροφική πυραμίδα αντικαταστάθηκε στις ΗΠΑ από το μοντέλο MyPlate. Σε αυτό το μοντέλο, αντί για πυραμίδα, παρουσιάστηκε ένα πιάτο χωρισμένο σε τμήματα, δίνοντας έμφαση στην ισορροπία του γεύματος: τα μισά του πιάτου φρούτα και λαχανικά και το υπόλοιπο μισό μοιραζόταν σε δημητριακά ολικής άλεσης και άπαχη πρωτεΐνη, ενώ τα γαλακτοκομικά τοποθετήθηκαν στο πλάι. Το μήνυμα ήταν πιο πρακτικό και εύκολο στην εφαρμογή στην καθημερινότητα.
Η προηγούμενη αλλαγή είχε γίνει το 2005, με τη λεγόμενη MyPyramid. Εκείνη η εκδοχή διατηρούσε το σχήμα της πυραμίδας, αλλά εισήγαγε κάθετες χρωματιστές ζώνες και τόνιζε για πρώτη φορά την έννοια της ποσότητας, της ποικιλίας και της σωματικής δραστηριότητας, χωρίς όμως να είναι ιδιαίτερα κατανοητή για το ευρύ κοινό.
Ακόμη πιο πίσω, το 1992, εμφανίστηκε η πρώτη επίσημη διατροφική πυραμίδα από το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA). Ήταν ένα απλό οπτικό εργαλείο για να καθοδηγήσει τον κόσμο σε μια ισορροπημένη διατροφή και βασιζόταν σε γενικές κατευθύνσεις για την κατανάλωση τροφίμων. Η πυραμίδα είχε 5 βασικές ομάδες τροφίμων και ήταν οργανωμένη σε επίπεδα. Στη βάση της πυραμίδας ήταν τα δημητριακά (6-11 μερίδες την ημέρα), δηλαδή ψωμί, ρύζι, ζυμαρικά, δημητριακά πρωινού. Στο δεύτερο επίπεδο βρίσκονταν τα λαχανικά και τα φρούτα, στη συνέχεια γαλακτοκομικά και πρωτεΐνες και στην κορυφή της πυραμίδας, για λιγότερη κατανάλωση δηλαδή, τα λίπη, τα λάδια και τα γλυκά.
Οι βασικές διαφορές ανάμεσα στις εκδοχές είναι η μετατόπιση από την ποσότητα στην ποιότητα των τροφίμων, η μεγαλύτερη έμφαση στα λαχανικά, τα καλά λιπαρά και την εξατομίκευση, καθώς και η προσπάθεια να δοθούν πιο πρακτικές και ρεαλιστικές οδηγίες για την καθημερινή διατροφή.
Τι λέει μία ειδικός για την πρόσφατη αλλαγή
Η διαιτολόγος-διατροφολόγος και Wellness Coach, Τόνια Καπαρελιώτη, ανέλυσε στο skai.gr τι πραγματικά αλλάζει στη νέα πυραμίδα, γιατί έχει προκαλέσει τόσο θόρυβο και πώς όλα αυτά συνδέονται ή συγκρούονται με τη μεσογειακή διατροφή που ακολουθούμε στην Ελλάδα.
Όπως υποστηρίζει η ίδια, «η νέα διατροφική πυραμίδα ξεσήκωσε αντιδράσεις γιατί αλλάζει απότομα το μήνυμα σε σχέση με αυτά που ο κόσμος άκουγε για χρόνια. Από την άλλη πλευρά, οι ειδικοί φοβόμαστε ότι το νέο “μοντέλο” μπορεί να παρερμηνευτεί ή να επηρεαστεί από συμφέροντα, μιας και έχει κομμάτια που χρειάζονται διευκρινήσεις».
»Οι κύριοι λόγοι αντιδράσεων είναι πολυδιάστατοι:
Δίνει την αίσθηση ότι “επιστρέφει” σε πιο ζωικά τρόφιμα και πιο λιπαρές επιλογές. Υπάρχει ανησυχία ότι το μήνυμα μπορεί να εκληφθεί ως «τρώμε πιο άνετα κρέας, πλήρη γαλακτοκομικά και κορεσμένα λιπαρά», κάτι που συγκρούεται με παλαιότερες συστάσεις. Να θυμίσω ότι οι παλαιότερες συστάσεις αναφέρονταν σε περιορισμό των λιπαρών, ακόμα και των «καλών» λιπαρών (λάδι ελιάς, ελιές, αβοκάντο, ξηροί καρποί).
Στοχοποιεί πολύ έντονα τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, αλλά αυτό δεν είναι πάντα «μαύρο-άσπρο». Το «κόβουμε τα υπερ - επεξεργασμένα τρόφιμα» ακούγεται σωστό, όμως υπάρχει μεγάλη συζήτηση γύρω από το τί είναι επεξεργασμένο, γιατί δεν είναι όλα τα επεξεργασμένα ίδια (π.χ. άλλο ένα γιαούρτι/ψωμί ολικής που και αυτά είναι μερικώς επεξεργασμένα και άλλο ένα έτοιμο γλυκό). Οπότε το μήνυμα μοιάζει να είναι πολύ γενικό και μπορεί να μπερδέψει, οπότε και χρήζει περαιτέρω ανάλυσης και διευκρίνησης.
Υπάρχει καχυποψία για το «πώς» πάρθηκαν οι αποφάσεις: μέρος των αντιδράσεων δεν είναι μόνο για το περιεχόμενο, αλλά και για τη διαδικασία. Αναφέρθηκαν ενστάσεις ότι παραμερίστηκαν προηγούμενες εισηγήσεις επιστημονικών επιτροπών και ότι κάποιοι συντελεστές είχαν δεσμούς με βιομηχανίες τροφίμων, κάτι που γεννά υποψίες για επιρροές. Χωρίς εμείς να είμαστε σε θέση σήμερα να το αξιολογήσουμε, το πως πάρθηκαν οι αποφάσεις και βάσει ποιων μελετών έγιναν οι αλλαγές, θα πρέπει να εξεταστούν εξονυχιστικά.
Το θέμα έγινε πολιτικό - κάτι που πάντα επηρεάζει εμπιστοσύνη και την αντικειμενικότητα. Όταν μια διατροφική οδηγία παρουσιάζεται σαν μέρος πολιτικής ατζέντας, ο κόσμος διχάζεται: άλλοι το βλέπουν ως «διόρθωση», άλλοι ως «ιδεολογική στροφή». Αυτό θα φανεί στο μέλλον.
Γιατί δεν είναι απλά "μια εικόνα": επηρεάζει σχολεία, προγράμματα και κανόνες. Οι οδηγίες των ΗΠΑ επηρεάζουν πρακτικά πράγματα (σχολικά γεύματα, κρατικά προγράμματα διατροφής), άρα κάθε αλλαγή έχει πραγματικό κόστος και συνέπειες, γι’ αυτό και προκαλεί έντονη δημόσια συζήτηση».
Τι αλλάζει ουσιαστικά;
Όπως αναφέρει η κ. Καπαρελιώτη, οι αλλαγές είναι οι εξής:
- Στην κορυφή της πυραμίδας δίνεται περισσότερη έμφαση σε πρωτεΐνη, γαλακτοκομικά και λιπαρά, ενώ τα δημητριακά/υδατάνθρακες συστήνονται σε μικρότερες από πριν ποσότητες.
- Στις οδηγίες, το βασικό μήνυμα είναι: περισσότερο «πραγματικό» φαγητό, λιγότερο υπερ-επεξεργασμένο.
Διάβασε ακόμη:
